Jak radzić sobie z traumą po tragicznych wydarzeniach? "Zrozumienie przynosi ulgę"

Czym jest trauma? Słowo to pochodzi z języka greckiego i pierwotnie oznaczało "ranę" lub "ból". Słownik języka polskiego definiuje je obecnie jako: "uszkodzenie organizmu będące następstwem obrażenia ciała" albo "trwałą zmianę w psychice spowodowaną gwałtownym, przykrym przeżyciem".

Zrozumienie, co się z nami dzieje, przynosi ulgę

Nie rozmawiamy, nie ma tematu, nikt o tym nie wie - to jest coś co utrzymuje traumę w życiu. - Ona jest po prostu w środku nas - mówi nam Natalia Harasimowicz, psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna z kliniki Uniwersytetu SWPS i dodaje, że przeżycie traumy potrafi zmienić nasz obraz myślenia o świecie. - Kiedy rozmawiam z pacjentami, często mówią, że to doświadczenie zamyka ich poprzednie życie. Bo np. pozmieniały się ich przekonania. I pojawiło się np. przeświadczenie, że świat jest niebezpieczny, nieprzewidywalny, nikomu nie można ufać. Ale też, że nie można nikogo obarczać tragedią, którą noszą w sobie, bo ona jest nie do udźwignięcia. To jest bardzo obciążające - podkreśla psycholożka.

- Tam jest bardzo duży lęk, że mówiąc o tym co przeżyliśmy, będziemy czuć się tak, jak wtedy gdy to się działo. A tak naprawdę nasz układ nerwowy przez to, że my nie przetwarzamy informacji na ten temat, myśli że to się cały czas dzieje. Trauma karmi się unikaniem - przypomina ekspertka i dodaje, że terapia pomaga otworzyć się na mówienie o trudnych doświadczeniach i je uporządkować.

Nie zawsze jest jednak możliwość skorzystania z leczenia. - Wtedy pierwszym krokiem może być zapoznanie się z tym tematem - chociażby poprzez podcast psychoterapeutki Sabiny Sadeckiej "Ładnie o traumie" - po to, aby zrozumieć, co się z nami dzieje. Często pacjenci mówią, że to przynosi olbrzymią ulgę, bo dowiadują się skąd wynika ich nerwowość i inne zachowania i dlaczego warto o tym mówić - wyjaśnia psycholożka. - To, co nas leczy, to ludzie. To, że mamy swoją wioskę. Kontakt z innymi, poczucie się w relacji. Trauma jest doświadczeniem bardzo wyobcowującym. Człowiek w stresie pourazowym czuje się sam na świecie. Jeśli więc nie mamy możliwości terapeutycznej, samo zbliżenie się do drugiego człowieka, takie troszkę przełamywanie się w bezpiecznych warunkach, budowanie bliskości, leczy - mówi ekspertka.

Często osoby, które przeżyły jakąś katastrofę mierzą się z olbrzymim poczuciem winy, że ocaleli a ktoś, kto był obok nich - nie miał tyle szczęścia. - To jest bardzo trudna emocja. Takie poczucie winy wymieszane z poczuciem wstydu - tłumaczy specjalistka dodając, że warto się tym zaopiekować.

Unikanie to główny mechanizm traumy

Zdaniem ekspertki elementem charakterystycznym dla traumy jest aktywne unikanie wszystkiego, co kojarzy nam się z danym wydarzeniem. - Objawy stresu pourazowego są tak trudne, że nie chcemy się z nimi mierzyć. Nie chcemy być w miejscach, gdzie doznaliśmy traumy albo intruzji. I to nie musi być świadome. Nie myślimy - nie pójdę tędy, bo miałam tam wypadek, tylko po prostu boimy się tamtędy iść - wyjaśnia Natalia Harasimowicz. - Unikamy miejsc, unikamy ludzi, zamykamy się w sobie - dodaje psycholożka.

Za szybko, za dużo, zbyt wiele

Trauma jest zjawiskiem uniwersalnym - może dotknąć każdego, bez względu na wiek, płeć czy pochodzenie. Jednak nie każde trudne doświadczenie ją zostawia. - Skrótowo możemy mówić trauma. Natomiast w kontekście klinicznym jest to stres pourazowy - mówi nam Natalia Harasimowicz. Jak podkreśla, aby trauma mogła zaistnieć musimy doświadczyć czegoś, z czym emocjonalnie nie jesteśmy w stanie sobie poradzić. - Czegoś, co wykracza poza nasze możliwości psychologiczne, na co nie mamy zasobów ani siły. Różni specjaliści z zakresu stresu pourazowego opisują to jako: "doświadczenie za szybko, za dużo, zbyt zaskakująco, zbyt naraz dla możliwości naszego układu nerwowego" - tłumaczy specjalistka.

 - Ludzie na co dzień spotykają się z różnymi trudnymi sytuacjami i zazwyczaj sobie z nimi radzą, nie jest więc tak, że wszyscy zawsze dostaną objawów stresu pourazowego. - Nasz układ nerwowy jest dosyć wytrzymały, natomiast zdarza się, że jeśli coś przekracza jego możliwości, to wtedy te objawy mogą wystąpić i z nami pozostać, jeśli nie będą leczone - podkreśla.

Przyznaje jednocześnie, że reakcja stresowa, która pojawia się, gdy dzieje się nam coś trudnego, nie jest niczym nietypowym. - Możemy być zszokowani, zamrożeni, przerażeni, rozdygotani, w żałobie - we wszystkich tych emocjach. To jest normalne. Dlatego też przez pierwszy miesiąc nie leczymy traumy, tylko obserwujemy jak te objawy się układają - czyli nie zakładamy, że trauma występuje od dzisiaj - wyjaśnia specjalistka. - Jeśli po tym miesiącu widzimy, że objawy nadal się utrzymują, są silne, dezorganizują życie danej osoby, to możemy założyć, że są to objawy stresu pourazowego - tłumaczy.

 - Niekoniecznie trzeba być aktywnym uczestnikiem dramatycznej sytuacji. Można być jej świadkiem. Można też żyć w poczuciu zagrożenia, np. będąc żoną chorego męża - mówi psycholożka i przypomina, że jeśli objawy nie ustają wraz z mijającym czasem, warto skonsultować się ze specjalistą, bo być może coś w nas domaga się uwagi.

Trauma zawsze jest w ciele

- To co jest najbardziej charakterystyczne dla zespołu stresu pourazowego, to zmiana w pobudzeniu fizjologicznym. Trauma zawsze jest w ciele - mówi Natalia Harasimowicz. - Czyli np. szybciej się denerwujemy, podskakujemy na dźwięki, czego wcześniej nie robiliśmy. Zmienia się nam wzorzec spania. Trudniej nam zasnąć, mieć sen regenerujący. Trudno nam się uspokoić, wyciszyć - wymienia psycholożka. - Drugim takim charakterystycznym objawem są intruzje. To są te chwile, w których nasz układ nerwowy przypomina sobie traumatyczny moment i przeżywa go tak, jakby wydarzał się ponownie w czasie teraźniejszym - mówi ekspertka. - Powiedzmy idzie Pani ulicą i czuje zapach perfum mężczyzny, który dopuścił się wobec Pani przemocy. I ten zapach perfum wywołuje intruzję. Układ nerwowy myśli, że znowu dzieje się ta traumatyczna sytuacja i reaguje, tak jakby rzeczywiście znów miała miejsce np. silnym napięciem, atakiem paniki, zamrożeniem, gonitwą myśli - wyjaśnia specjalistka.

- Objawy stresu pourazowego to takie objawy, których nasza głowa nie jest w stanie przetworzyć, przez co układ nerwowy myśli, że ciągle jest w niebezpieczeństwie i że ono dzieje się teraz. Stres pourazowy bardzo nas dezorganizuje. Celem terapii jest umieszczenie tego, co trudne w przeszłości. To oczywiście może nas dalej pobudzać, ale już nie w taki destrukcyjny sposób - dodaje.

Trauma to sygnał od naszego układu nerwowego

- Może w życiu każdego z nas zdarzyć się moment, który położy nas na łopatki, kiedy poczujemy, że to co nas spotkało, nas przerasta - mówi specjalistka. - To jest po prostu sygnał od naszego układu nerwowego, że potrzebuje naszego wsparcia. To nie jest informacja o nas, o naszym radzeniu sobie - bo nie ma czegoś takiego, że ktoś dobrze lub źle sobie poradził - nie ma takiej kategorii - wyjaśnia ekspertka. - Możemy się czymś przeciążyć i gdy do tego dojdzie i to nie przechodzi, to warto się tym zająć - podkreśla. - Zajmowanie się traumą prowadzi do tego, że ona łagodnieje - dodaje psycholożka.