Agata Sikora: chcę normalnym językiem mówić o tym, co wpływa na nasze życie

Codzienny stres to nasza prywatna porażka, czy może adekwatna reakcja na porządek społeczny, w którym żyjemy? Jaka jest cena pełnej niezależności i kto ją płaci? Agata Sikora w błyskotliwej analizie codzienności obnaża iluzję, że samowystarczalność to jedyna droga do wolności. Przekonuje, że nasz lęk nie wynika z wewnętrznej kruchości, lecz z pustki po rozpadzie więzi społecznych. Odnajduje poczucie bezpieczeństwa w żywej międzyludzkiej sieci - w gestach, które wymykają się rynkowej logice transakcji i romantycznym mitom o autentycznych uczuciach.

Socjologia i społeczeństwo, czyli ludzkim językiem o tym, co wpływa na nasze życie

Agata Sikora w książce "Jak wyjść z siebie. O złudzeniu niezależności i sile społecznych więzi" stara się, aby przełożyć te wszystkie, bardzo, wydawałoby się, abstrakcyjne kwestie, na poziom codziennego doświadczenia. Pokazać, że to jest po prostu nasze życie. Tylko oświetlone, obejrzane i opisane z innej strony.

- Mam wrażenie, że bardzo często jest takie myślenie, że kwestie dotyczące socjologii, społeczeństwa, to jest coś zupełnie oderwanego od naszego życia, że tym zajmują się doktorzy i profesorzy siedzący w lekko zatęchłych pokoikach. Natomiast ja chciałam stworzyć taki język opowiadania o tym, by pokazać, że to jest coś, co wpływa na nasze życie. Że my też mamy na to jakiś wpływ - nie efektowny, ale realny. I z tego punktu zacząłem pisać tę książkę - tłumaczy.

Konfrontacja z innymi mapami kulturowymi

W książce łączą się różne wątki, różne elementy, które sprawiły, że autorka zyskała nową perspektywę. Jednym z nich jest wątek emigracyjny. Nie chodzi o to, by porównywać np. Polskę i Anglię, ale zmiana miejsca zamieszkania pozwoliła dostrzec różne rzeczy, wcześniej po prostu nie zauważane.

- Możesz siedzieć na kulturoznawstwie i czytać dużo różnych rzeczy o różnicy kulturowej, o tym jak bardzo te różnice cię kształtują, ale dopiero jak sprawdzisz to na własnej skórze, widzisz realność tego. Mamy tendencje do myślenia o różnicach kulturowych w kategoriach zero-jedynkowych: jeśli coś u nas jest takie, to tam jest takie same albo z minusem. Np. w Polsce ludzie bardzo dbają o bezpieczeństwo, a w Anglii mniej - albo na odwrót. I dopiero faktyczne zderzenie z życiem w innym kraju, konfrontuje cię z faktem, że to kompletnie nie jest tak. To bardzo często są zupełnie inne mapy… - tłumaczy Agata Sikora. - Na przykład w Anglii jak się wynajmuje mieszkanie, kontrole wszystkich instalacji elektrycznych są raz w roku obowiązkowe, na koszt właściciela. I musi być odpowiedni podpis. A z drugiej strony, kiedyś poszliśmy w góry czymś, co się wydawało łatwym, dobrze oznaczonym szlakiem. I wylądowaliśmy z psem w takim miejscu, że naprawdę baliśmy się, że to się źle skończy. Więc myślenie w kategoriach zero-jedynkowych kompletnie nie działa - opowiada.

Specyficzne, ulubione doświadczenie pandemii

Jednym z przykładów (przyznaje, że jej ulubionym), który przywołuje autorka książki "Jak wyjść z siebie. O złudzeniu niezależności i sile społecznych więzi", jest pandemia.

- Mam wrażenie, że przy całej trudności tego wszystkiego, co się działo, to był też taki eksperyment społeczny. I każdy mógł w nim doświadczyć, jak bardzo ta społeczna konstrukcja rzeczywistości jest arbitralna. To, że możemy wychodzić sobie z domu, kiedy chcemy, uważamy za normalne, przezroczyste. Niby wiemy, że są kraje, w których nie wszyscy mogą wychodzić z domu, niby wiemy, że są inne reguły tej gry, ale jakoś nikt się na tym nie zastanawia. Nikt się nie zastanawia nad tym, że to w czym jesteś, jest konkretną aranżacją społeczną. Aż nagle ktoś mówi: nie, od jutra nie możesz wychodzić z domu! Chyba, że idziesz na spacer z psem na godzinę albo na zakupy - wskazuje rozmówczyni Maksa Cegielskiego. - To było coś niesamowitego i ciekawego, jak w różnych krajach różniły się te reżimy. Jak różniły się sposoby informowania o tych reżimach. Ale też dla mnie było bardzo ciekawym doświadczeniem, że kiedyś było ileś tam przypadków covidu i wprowadzono bardzo sztywne reguły, a rok później - przy tych samych cyfrach - nagle się okazało, że jest spoko, jesteśmy w domu i już funkcjonujemy normalnie. To pokazuje, jak bardzo to jest arbitralne. I po czasie okazało się też, które reguły były kompletnie wyssane z palca, a przedstawiane jako naukowe, a które rzeczywiście miały sens. I w tym kontekście mam poczucie, że każdy wtedy mógł na własnej skórze zobaczyć, jak to jest. Jakie to jest specyficzne doświadczenie - stwierdza.

Praca kobiet, czyli nie wymagająca kwalifikacji?

W książce pojawia się też, niezwykle ważne i trafne pojęcie "mental loud", czasem tłumaczone jako "obciążenie mentalne". Skupia ono wiele niezwykle wiele, trudno uchwytnych szczegółów, które łącznie składają się właśnie na owo codzienne przeciążenie.

- Ostatnio dużo się mówi o niewidzialnej pracy emocjonalnej, pracy opiekuńczej. Mental load to jeden z terminów, które się pojawiają, kiedy wspominamy o prowadzeniu domu, opiece nad dziećmi, nad innymi. Chodzi o to, że jest cała masa zaangażowania, wysiłku, pracy, którą trzeba wykonać, abyśmy mogli w ogóle właśnie funkcjonować. A która jest jakby przezroczysta, gdyż tradycyjnie była wykonywana przez kobiety. Więc nie nadaje się jej wartości, nie uznaje się jej za wymagającą kwalifikacji - wyjaśnia Trójkowa gościni. - Jest dla mnie od dawna czymś niesamowitym, że mechanik, który zajmuje się samochodami, jest uważany za większego, lepiej opłaconego eksperta, niż pani, która zajmuje się moim dzieckiem i generalnie musi mieć mega praktykę psychologiczną. Osoby pracujące z dziećmi mają ogromną wiedzę i wykonują ogromną pracę. Od kiedy mam dzieci podziwiam, sposób organizacji pracy przedszkoli i szkół w Anglii, tego, jak nauczycielki się komunikują z dziećmi stosując zasadę modelowania dobrych relacji - deklaruję.

- Dlaczego zakłada się, że one mogą pracować za najniższą pensję minimalną i że jak nie masz co robić, to zostań przedszkolanką? No właśnie dlatego, że te kompetencje emocjonalne są traktowane jako "naturalna ekspresja kobiecości". Teraz się bardzo dużo o tym mówi, i bardzo dobrze - trzeba o tym mówić - dodaje.

8-godzinne strefy dnia, czyli ściema totalna

Oczywiście to, jak odnosimy się do siebie wzajemnie, w jaki sposób dzielimy się obowiązkami w osobistym związku, zależy tylko od nas samych. Jednak okazuje się, że nawet uważając się za "wolnych" i "niezależnych" ulegamy stereotypom.

- Dotyczy to naszemu wyobrażeniu o naszym życiu. Nawet jeżeli coraz więcej z nas nie ma już stałych kontraktów, etatów i godzin pracy, tylko próbuje robić coś samodzielnie, cały czas jest takie założenie, że mamy 8 godzin pracy, 8 godzin snu i 8 godzin czasu wolnego. Tylko to jest… kompletna ściema! Nie ważne dla kobiet, mężczyzn czy dla osób identyfikujących się inaczej. Dla wszystkich - zdradza Agata Sikora. - To jest ściema, dlatego że te 8 godzin pracy, które i tak są wielkim zwycięstwem ruchów robotniczych i pracowniczych, to jest 8 godzin pracy płatnej. Po czym wracasz do domu i… obiad sam się nie zrobi. Usłyszałam kiedyś takie powiedzenie, że dziecko da się zrobić przez przypadek, ale obiadu nie. I to jest święta prawda - wskazuje.