"Okularnicy": hymn młodej polskiej inteligencji, który nie spodobał się cenzurze

W "Ponad czasem" kontynuujemy opowieść o piosenkach, do których tekst napisała Agnieszka Osiecka. Tym razem Michał Margański opowiedział o "Okularnikach", jednej z tych jej piosenek, które mają bardzo silny rys społeczny, a nawet - polityczny.

Uspołecznieni, rozpolitykowani młodzi z STS-u

Piosenka, o której opowiada Michał Margański, powstała na potrzeby warszawskiego STS-u, czyli Studenckiego Teatru Satyry. - W tamtych latach, późnych 50. i wczesnych 60., byłam pod bardzo silnym wpływem moich kolegów, którzy byli bardzo uspołecznieni, rozpolitykowani. I pod ich wpływem napisałam takie piosenki, jak na przykład "Okularnicy". A Jarek Abramow, nasz główny autor tekstów, dramaturg, jeden z wodzów duchowych, napisał też i muzykę do nich - wspominała Agnieszka Osiecka w rozmowie z Janem Borkowskim. - Nie wiem, czy gdybym ich nie znała, napisałabym taką piosenkę - przyznała.

Podwyżka od cenzury

Jednak nim piosenkę usłyszeli widzowie, Osiecka musiała zmierzyć się z cenzorem, który oprotestował i zatrzymał tekst. Chodziło o wersy

"Potem żyją na wsi, w mieście / Za te polskie tysiąc dwieście…"

Cenzor uznał, że podana w tekście kwota jest za niska, więc poetka musiała ten fragment przeredagować. W efekcie powstała równie, a może nawet bardziej, wymowna fraza

"Potem wiążą koniec z końcem / Za te polskie dwa tysiące…"

I ona została już zaakceptowana. Można wiec powiedzieć, że, przynajmniej w piosence, polska inteligencja dostała podwyżkę od cenzury.

Przypadkowy sukces

"Okularnicy" trafili do Opola, na I Festiwal Polskiej Piosenki. Miała ją śpiewać Zofia Merle, ale ponieważ nie mogła, zastąpiła ją Kazimiera Utrata. - Byłam nieprzygotowana, nieprzytomna ze strachu - wspominała po latach. Ale to nie przeszkodziło, by wyśpiewała pierwszą nagrodę w kategorii piosenki estradowo-artystycznej. I wróciła do domu z telewizorem oraz kompletem do kawy.

Nagrodę dostali także twórcy piosenki, czyli Agnieszka Osiecka i Jarosław Abramow. Wg poetki była to "fura pieniędzy", czyli 4 tysiące zł., które wystarczyły na jedną ratę za motorówkę, której wtedy była właścicielką. Warto przy okazji zwrócić uwagę, że wartość tej nagrody była dwukrotnie wyższa od sumy, za jaką w piosence tytułowi okularnicy "wiążą koniec z końcem"…

"Okularnicy" wiecznie żywi

"Okularnicy" stali się hymnem STS-u, ale przede wszystkim hymnem młodej (i nie tylko) polskiej inteligencji. Na początku lat 60. opisywali ich sytuacje w warunkach słynnej "małej stabilizacji" czasów Gomułki. A po debiutanckim wykonaniu Kazimiery Utraty, wersję radiową nagrała Sława Przybylska i to ona jest najbardziej znana. W kolejnych latach śpiewała ją także Alina Janowska, Zofia Kucówna, Magda Umer, a nawet - Tadeusz Łomnicki!

Jednak kolejne lata (i rządy) mijały, a sytuacja niewiele się zmieniała - okazało się, że gorzka wymowa tej piosenki, jest równie aktualna w czasach Gierka, jak i późniejszych. Ba, nawet zmiana ustroju niewiele pomogła.  

Czy właśnie z tej uniwersalności i ponadczasowości wzięła się popularność tej piosenki? Bo również nowym tysiącleciu artyści uznali, że "Okularnicy" mówią coś aktualnego o świecie i życiu. Po ten utwór sięgnęli Kora, Janusz Radek, Anna Maria Jopek, Czesław Śpiewa i Raz Dwa Trzy. I na pewno nie bez powodu założona Agatę Passent fundacja zajmująca się spuścizną po Agnieszce Osieckiej, nazywa się właśnie "Okularnicy".