"Zgubione, znalezione". Pierwsza w Polsce przekrojowa wystawa prac Susan Hiller

Pierwsza w Polsce instytucjonalna wystawa przekrojowa Susan Hiller (1940-2019), jednej z najbardziej wpływowych twórczyń swojego pokolenia, otworzy się 30 października w Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie. Ekspozycję będzie można zobaczyć do 31 stycznia 2027 roku.

Ekspozycja przybliży twórczość artystki, w której pozornie nieistotne przedmioty, zapomniane historie i wymykające się racjonalnym wyjaśnieniom zjawiska stają się punktem wyjścia do refleksji nad kulturą, pamięcią i sposobami poznawania świata.

Polecane podcasty

Terra Kultura

Kultura

Wystawa przekrojowa Susan Hiller

"Pocztówki i sny, seanse spirytystyczne i systemy klasyfikacji, ludzka aura i pudełko skamieniałości z pustyni, pismo automatyczne i tapety do sypialni, stany transowe i fragmenty hollywoodzkich filmów, kolekcje rzeczy nieuchwytnych, takich jak cienie, i przedmiotów namacalnych, jak plastikowe figurki zwierząt - to wszystko to artefakty, z którymi pracowałam" - mówiła Susan Hiller.

Hiller - urodzona w Stanach Zjednoczonych brytyjska artystka - przez ponad pięć dekad interesowała się tym, co pozostaje na obrzeżach codziennego doświadczenia - zapomnianymi obrazami i historiami, zjawiskami paranormalnymi, językami, wierzeniami i śladami zbiorowej pamięci. 

"Niespokojne miejsca" (2015). 9 unikatowych archiwalnych wydruków pigmentowych/ Foto: Estate of Susan Hiller; dzięki uprzejmości Lisson Gallery/Zachęta

Kolekcjonowanie artefaktów kultury - charakterystyczne dla jej praktyki artystycznej - pozwalało Hiller dostrzegać nieoczekiwane związki między pozornie niepasującymi do siebie elementami i umieszczać je w nowych kontekstach. Z tej fascynacji wyrosła bardzo różnorodna twórczość Hiller, obejmująca fotografię, malarstwo, literaturę, film, dźwięk i instalację.

Łącząc konceptualną precyzję z zainteresowaniem tym, co nieoczywiste, Hiller wywarła wpływ na kolejne pokolenia twórców i twórczyń. Międzynarodowe znaczenie jej dorobku potwierdzają wystawy w ważnych instytucjach sztuki współczesnej, między innymi w Tate Britain w Londynie, Moderna Museet w Sztokholmie i Castello di Rivoli we Włoszech. Prace Hiller znajdują się w licznych międzynarodowych kolekcjach, zarówno publicznych, jak i prywatnych, m.in. Centre Pompidou w Paryżu, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, National Gallery of Art w Waszyngtonie, Tate Collection w Londynie, czy Centro de Arte Contemporanea Inhotim w Brumadinho w Brazylii.

Archeologia podświadomości kulturowej

Hiller porzuciła antropologię, aby zająć się sztuką. Zamiast badać inne kultury z pozycji rzekomo obiektywnej obserwatorki, postanowiła przyglądać się własnej. Zafascynowana językiem i artefaktami, wypracowała praktykę gromadzenia materiałów, które zazwyczaj się pomija, marginalizuje lub o nich zapomina; pozyskiwała je ze sklepów z upominkami, stanowisk archeologicznych, tabloidów, kina popularnego, archiwów muzealnych, a pod koniec kariery także z internetu. 

Traktowała je jak świadectwa kulturowych założeń, sprzeczności i konfliktów. Zestawiała w serie, listy i siatki, by wydobywać nieoczywiste związki, odsłaniać ukryte znaczenia i kwestionować utrwalone wyobrażenia o "ja" i "rzeczywistości". Prace Hiller prowadzą do - jak ujmowała to sama artystka - "objawienia tego,

o czym nie wiemy, że wiemy". W ten sposób rozwijała własną metodę artystyczną, określaną jako "archeologia podświadomości kulturowej".

"Zgubione, znalezione". Wystawa w Zachęcie

Wystawa w Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki jest przekrojowym przeglądem pięciu dekad twórczości Susan Hiller: od wczesnych, konceptualnych poszukiwań z lat 70. po instalacje audiowizualne z ostatniej dekady jej życia. Zestawione razem prace świadczą o różnorodności jej dokonań i zapewniają zróżnicowane doświadczenia odbioru: od głęboko medytacyjnych po ekstatyczne.

"Dzikie talenty" (1997) - trzykanałowa instalacja wideo, krzesło, lampki/ Foto: Estate of Susan Hiller; dzięki uprzejmości Lisson Gallery/Zachęta

Wystawa zaczyna się od konceptualnych poszukiwań przewijających się przez całą twórczość artystki, skupionych wokół brytyjskich pocztówek z serii Rough Seas (Niespokojne morza), wykonywanych przez anonimowe pracownice (od Addenda to Dedicated to the Unknown Artists (Pamięci nieznanych artystów - addenda), 1976, aż po On the Edge (Na krawędzi), 2015). 

Hiller interesowały popularne obrazy i znaczenia, które można z nich wyczytać: zarówno te świadomie nadawane, jak i ujawniające się dopiero w zestawieniu pozornie podobnych przedstawień.

Polecane artykuły

Sezon na rzeźbę trwa. Wystawa "Rzeźba po stabilności" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej

Kolejne prezentowane dzieło to Wild Talents (Dzikie talenty) - wielokanałowe wideo zrealizowane na zamówienie warszawskiej Galerii Foksal w 1997 roku. W serii wideoklipów artystka przygląda się naszej niezmiennej fascynacji zjawiskami nadprzyrodzonymi oraz postrzeganej jako destrukcyjna sile młodości. 

Jednym z ważnych wątków wystawy jest znikanie - ludzi, języków, historii i śladów obecności. The J. Street Project (Index) (Projekt Ulica J. - indeks) to monumentalna instalacja wykonana z fotografii dokumentujących wszystkie tablice drogowe w Niemczech, na których widnieje przedrostek "Juden".

Susan Hiller

Susan Hiller (1940-2019) była artystką urodzoną w Stanach Zjednoczonych, działającą głównie w Wielkiej Brytanii. W 1961 roku ukończyła Smith College, a następnie uzyskała doktorat z antropologii na Tulane University w Nowym Orleanie. 

Od połowy lat 60. XX wieku mieszkała i pracowała przede wszystkim w Londynie. Przez ponad pięć dekad tworzyła prace wykorzystujące fotografię, film, dźwięk,

malarstwo i instalację. W swojej praktyce łączyła zainteresowanie artefaktami kultury z refleksją nad pamięcią, językiem, nieświadomością i zjawiskami paranormalnymi.