Po latach wróciły do Polski. Odzyskane skarby z polskich kolekcji sztuki

"Madonna z Dzieciątkiem" odnaleziona w Tokio, obraz z kolekcji Pałacu w Wilanowie zwrócony przez berlińskie małżeństwo i wiele innych dzieł odzyskanych po dekadach poszukiwań. Jubileuszowa wystawa z cyklu "Utracone / Odzyskane" prezentuje zaginione arcydzieła z polskich kolekcji, które w ostatnich latach udało się przywrócić do macierzystych zbiorów.

Polecane podcasty

Terra Kultura

Kultura

"Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet"

Już 21 października w warszawskiej galerii Kordegarda otwarta zostanie wystawa "Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet". Jubileuszowa, dziesiąta odsłona cyklu prezentuje dzieła odzyskane dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ich losy nie były znane przez dekady, uznane za bezpowrotnie utracone, dziś składają się na wiele niepowtarzalnych opowieści o bezcennych dziełach sztuki, wojennej zawierusze i wielkich powrotach do polskich zbiorów.

Tegoroczna odsłona cyklu poświęcona jest wizerunkom kobiet obecnym w sztuce od XVII do XX wieku. Na wystawie będzie można zobaczyć portrety arystokratek, przedstawienia matek i dzieci, świętych, alegorie oraz sceny ukazujące kobiety w codziennych rolach. Wśród prezentowanych dzieł znajdą się m.in. XVII-wieczna "Madonna z Dzieciątkiem", odnaleziona po latach na aukcji w Tokio, "Dama z wachlarzem", która wróciła do Pałacu w Wilanowie dzięki uczciwości berlińskiego małżeństwa czy "Dziewczynka z kanarkiem" Leopolda Loefflera.

Historie odzyskane razem z dziełami

Jubileuszowa wystawa przypomina, że za muzealnymi arcydziełami kryją się historie równie fascynujące jak same dzieła. 

- Ponad 920 odzyskanych obiektów i ponad 200 spraw prowadzonych obecnie w 18 krajach pokazuje skalę działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Za każdą z tych liczb kryje się jednak konkretna historia: dzieło utracone podczas wojny, odnalezione po latach na aukcji lub rozpoznane dzięki pracy ekspertów. Wystawa "Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet" pokazuje efekty tych działań w najbardziej namacalny sposób - poprzez dzieła, które po latach wróciły do Polski i dziś można zobaczyć je w jednym miejscu w galerii Kordegarda - podkreśliła ministra kultury, Marta Cienkowska.

Z muzeów całej Polski do Kordegardy

Wyjątkowość wystawy polega nie tylko na prezentowanych obiektach, ale także na ich zestawieniu. Dzieła zgromadzone na wystawie na co dzień znajdują się w kolekcjach najważniejszych polskich muzeów i instytucji kultury: na Wawelu, w Pałacu w Wilanowie, we wrocławskim Ossolineum, w Muzeach Narodowych w Warszawie i Wrocławiu, w Muzeum Śląskim czy w Łazienkach Królewskich.

- Bardzo się cieszę, że to właśnie w prowadzonej przez NCK Kordegardzie, w samym sercu Warszawy już po raz dziesiąty pokażemy dzieła przywrócone do polskich kolekcji sztuki. To rzadka okazja, by zobaczyć razem obiekty o najwyższej klasie muzealnej i poznać historie ludzi, pasji oraz determinacji, dzięki którym wróciły do Polski - mówi dyrektor NCK, Robert Piaskowski.

Jakie obrazy będzie można zobaczyć?

Każde z prezentowanych dzieł wróciło do Polski inną drogą. Oto kilka z historii, które tworzą wystawę "Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet".

"Madonna z Dzieciątkiem", Alessandro Turchi (?) (1578-1649) I poł. XVII wieku, olej na płótnie

Odzyskana w 2023 roku | Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Przez dziesięciolecia pozostawała poza granicami Polski po wywiezieniu z pałacu Lubomirskich w Przeworsku podczas II wojny światowej. Po latach została rozpoznana przez ekspertów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na aukcji w Tokio. W 2023 roku wróciła do kraju, stając się jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów restytucyjnych ostatnich lat.

"Dama z wachlarzem", autor nieznany, XIX wiek, chromolitografia z podmalowaniem 

Odzyskana w 2023 roku | Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Przez blisko osiemdziesiąt lat uznawano ją za wojenną stratę kolekcji wilanowskiej. Jej powrót był możliwy dzięki berlińskiemu małżeństwu, które odkryło na odwrocie obrazu ślady potwierdzające jego pochodzenie i zdecydowało o bezwarunkowym zwrocie dzieła Polsce.

"Lato", Bertha Wegmann (1847-1926), przed 1906 rokiem, olej na płótnie

Odzyskane w 2025 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Ten pełen światła kobiecy portret przez lata pozostawał poza Polską po nielegalnym wywiezieniu po II wojnie światowej. Dzieło pojawiało się na zagranicznym rynku sztuki, a jego odzyskanie było efektem wieloletnich działań restytucyjnych zakończonych sukcesem w 2025 roku.

"Wiejska dziewczyna w żółtej chuście (Góralka)", Leon Wyczółkowski (1852-1936), 1900, pastel na papierze

Odzyskana w 2021 roku | Zamek Królewski na Wawelu

Pastel należał do kolekcji Leona Pinińskiego i znajdował się na Wawelu jeszcze przed wojną. Po ponad osiemdziesięciu latach od zaginięcia wrócił do królewskiej kolekcji, stając się jednym z najbardziej symbolicznych powrotów ostatnich lat.

"Personifikacja Wiary" ok. 1615-1616, alabaster polichromowany i złocony

Odzyskana w 2024 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Przez dziesięciolecia znana była jedynie z archiwalnych fotografii. Gdy na rynku sztuki pojawiła się manierystyczna rzeźba, szczegółowe badania pozwoliły rozpoznać w niej zaginiony element historycznego epitafium z kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu.

Kuratorką wystawy jest Ewa Witkowska. Ekspozycję będzie można obejrzeć od 21 października (wernisaż) do 6 grudnia w Kordegardzie. Galerii Narodowego Centrum Kultury na ul. Krakowskie Przedmieście 15 w Warszawie. Wstęp bezpłatny.