Dr Nina Szalas: Mężczyźni często są silni na zewnątrz, a delikatni w środku
Statystycznie żyją krócej niż kobiety, rzadziej się badają i częściej odbierają sobie życie. O mężczyznach mówi nam dr Nina Szalas, psycholog, dyrektor ds. poradni zdrowia psychicznego Centrum CBT
Mężczyzna w depresji. Zdjęcie ilustracyjne/ Foto: East News/Reporters / STG/REPORTER
19 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Mężczyzn. Celem tego święta jest zwrócenie uwagi na zdrowie fizyczne i psychiczne panów a także promowanie pozytywnych wzorców męskości.
Polecane audycje
Stereotypy i przekazy kulturowe
Ile prawdy jest w stwierdzeniu, że mężczyźni nie mówią o swoich problemach? - Czym innym jest powiedzenie wprost, a czym innym komunikacja - rozróżnia dr Nina Szalas. - Zebranie myśli, dookreślenie, że coś się dzieje, nazwanie tego konkretnie i wypowiedzenie na głos - potrafi stanowić dla panów barierę - tłumaczy ekspertka i dodaje, że nieco inaczej sytuacja wygląda z komunikowaniem trudności. - Mężczyźni często niewerbalnie informują o tym, że się z czymś mierzą - np. poprzez wycofanie z dotychczasowych aktywności lub drażliwość. I najczęściej zauważamy, że ktoś zaczął się inaczej zachowywać, ale niekoniecznie odczytujemy te zmiany jako wiadomość: "nie radzę sobie, coś złego się ze mną dzieje, nie wiem co z tym zrobić" - przyznaje psycholożka i podkreśla, że Polacy generalnie mają dość ubogie słownictwo, jeśli chodzi o określanie swoich emocji.
- Często, gdy zadaję pytanie: jak się Pan/ Pani dziś czuje, dostaję odpowiedź: dobrze albo źle. Tyle, że to niewiele mówi. Gdy dopytuję, czy dobrze oznacza np. radość, a źle bardziej lęk czy złość, dana osoba zaczyna się zastanawiać, co naprawdę czuje i często dopiero wtedy uczy się ten stan nazywać. Jeszcze trudniej jest z potrzebami. Emocje pomagają w ich określaniu. Jeśli nie wiemy co czujemy, nie sposób określić potrzebę, jaka za tym stoi - wyjaśnia ekspertka i przyznaje, że na to dodatkowo nakładają się funkcjonujące w społeczeństwie przekonania. - Np. "złość piękności szkodzi" - czyli, że kobiety nie powinny się złościć, albo "chłopaki nie płaczą", "mażesz się jak baba" czy "czego się tak cieszysz", jakby nadmierna radość nie była wskazana. Mamy więc dużo przekazów co wolno czuć, a czego nie można i co powinniśmy o tym myśleć - zwraca uwagę.
- Co do zasady kobiety dają sobie zazwyczaj większe przyzwolenie na to, aby czuć, zasmucić się czymś, popłakać. U mężczyzn jest inaczej. Gdy już zaczynają opowiadać o swoich problemach i pojawiają się trudne, niechciane, nieakceptowane emocje, to ciężko im się z nimi zmierzyć i pozwolić sobie np. na płacz - dodaje ekspertka.
- Warto pamiętać także, że mężczyźni są nastawieni na działanie. Od zawsze ich zadaniem było zdobywanie pożywienia, ochrona bliskich, zapewnienie przetrwania. I chociaż dziś nie muszą już polować na przysłowiowego mamuta, to nadal przeżywają trudne do zrealizowania zadania, jak odnalezienie się w świecie, podjęcie pracy, utrzymanie rodziny, zapewnienie określonego statusu materialnego. Wielu młodych mężczyzn stojących na progu dorosłości, odracza moment wejścia w nią, bo nie mają pewności, że poradzą sobie ze stojącymi przed nimi wyzwaniami - przyznaje.
Stereotypowa męskość - czy istnieje?
- Nie jestem pewna, czy istnieje jeden wzorzec męskości. Mam wrażenie, że są dwa i w dodatku skrajne. Z jednej strony mamy macho, silnego, sprawczego mężczyznę, którego nic nie złamie. A z drugiej wrażliwego, empatycznego, wspierającego - wymienia dr Nina Szalas i przyznaje, że młodzi mężczyźni wchodzący w dorosłość nie zawsze potrafią sobie z tym dysonansem poradzić. - Mają świadomość, że są wrażliwi i że dziewczyny to cenią, ale jednocześnie próbują zachowywać się trochę po męsku, mieć swoje zdanie, nie ustępować, być sprawczym - wyjaśnia. - To powoduje, że się w tym gubią. Nie wiedzą, w którą stronę iść. Czy ujawnić to, że mają uczucia i że różne rzeczy ich dotykają, czy przeciwnie - wzorując się na stereotypach nie mówić o problemach, nie okazywać emocji. Nie wiedzą, jak znaleźć w tym środek - podkreśla i dodaje, że społeczeństwo oczekuje od nich, że będą zarówno miękkimi jak i twardymi, silnymi i słabymi, ostrymi i łagodnymi. Nie jest to proste, tym bardziej, że mężczyzna często krytykowany jest nie tylko za to, że nie spełnia jakiś z góry określonych oczekiwań, ale także że próbuje je spełniać, a ww. cechy akceptowane są wyłącznie w określonych granicach chociaż obiektywnie mogą się uzupełniać. To sprawia, że jest nieustająco narażony na dezaprobatę dla swoich postaw.
Czym jest pozytywna męskość?
- Największym problemem w tych skrajnościach, jest brak akceptacji dla drugiej strony medalu. Czyli jeżeli jestem silny, to nie mogę tolerować w sobie wrażliwości. A jak jestem wrażliwy, to nie mogę być silny, bo przecież chcę być wrażliwy - tłumaczy psycholożka. - Moim zdaniem pozytywna męskość polega na tym, żeby spojrzeć na siebie z dystansu i przyjąć, że nie jestem jednorodny, że mam różne cechy, że są sytuacje, gdy jestem podporą, ale są też takie, w których potrzebuję wsparcia i nie wstydzę się o nie poprosić. Że nie ma nic złego w tym, że jestem sprawczy w pewnych dziedzinach, ale w innych zupełnie mi nie wychodzi. Ja jako osoba składam się bowiem z wielu różnych elementów i akceptuję to - podkreśla ekspertka.
Mężczyźni żyją krócej
W Polsce panowie żyją prawie 7,5 roku krócej niż panie. Najczęstszym powodem są choroby, niechęć do badań profilaktycznych, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz samobójstwa. Ze statystyk wynika, że popełniają je pięć razy częściej niż kobiety. Z czego to wynika? - Mężczyźni rzadziej proszą o pomoc, poza tym, gdy pojawia się decyzja o samobójstwie, to dążą do jej realizacji - wyjaśnia dr Nina Szalas. - Niechętnie mówią wprost o swoich problemach, częściej kumulują w sobie trudne emocje - dodaje. - Jeżeli nie jesteśmy wrażliwi na wysyłane przez nich sygnały, to możemy ich nie zauważyć. Spodziewamy się np., że osoba w depresji będzie smutna, wycofana, mało energiczna, bo taki jest obraz kliniczny tej choroby. A tymczasem u mężczyzn - i co ciekawe u nastolatków - dużo częściej zamiast smutku pojawia się nasilona drażliwość. To bywa bardzo mylące, bo jak widzimy człowieka poirytowanego, czepiającego się o różne rzeczy, to nikt nie myśli o tym, że być może cierpi na depresję - podkreśla ekspertka.
- Zdarza się, że mężczyzna, aby wyregulować swoje emocje, sięga po różnego rodzaju substancje psychoaktywne, w tym alkohol. Stają się one sposobem na uśmierzenie bólu, na odcięcie. Najczęściej ten ból psychiczny jest niewidoczny na zewnątrz - mówi.
- Myślę, że wielu mężczyzn długo nie dopuszcza do siebie świadomości, że cierpią. Starają się wytrzymać te skrajne emocje, maskują, że przeżywają kryzys. Przychodzą do domu, uśmiechają się, nie widać po nich, że coś ich trawi od środka - tłumaczy psycholożka. - Mężczyźni dużo później uświadamiają sobie, że są przeciążeni, więcej musi się też wydarzyć, aby mogli przyznać przed sobą, że rzeczywiście dzieje się coś złego - dodaje. - To w nich narasta i gdy już skontaktują się ze swoimi trudnymi emocjami, to ta fala cierpienia ich zalewa i staje się nie do zniesienia. Trudno się w tym wtedy odnaleźć i nad tym zapanować. Zdecydowanie łatwiej jest to robić na bieżąco - zaznacza.
- Mężczyźni są dużo bardziej odcięci od emocji i od sygnałów z ciała, co jest głęboko zakorzenione w społeczeństwie. Mówi się, że mężczyzna powinien być niewrażliwy na ból, wytrzymały i rzeczywiście w wielu aspektach jest. Jednocześnie ciało daje informację, że coś złego się dzieje. Np. ktoś cierpi na bezsenność, nie ma apetytu, wstaje rano zmęczony, chociaż spał w nocy. I zamiast zatrzymać się, odpocząć - bo takie sygnały płyną z ciała, myśli, że trzeba wytrzymać, wykonywać dalej swoje zadania i zmuszać się do działania - opisuje ekspertka i dodaje, że takie podejście nie może skończyć się dobrze.
Jak zauważa dr Nina Szalas mężczyźni często wartościują się poprzez pracę. - Załamanie linii życia często przychodzi przy zmianach w tym zakresie - tłumaczy. - Wielu mężczyzn nie radzi sobie z przejściem na emeryturę. Z dnia na dzień przestają być w działaniu, tracą poczucie sprawczości i bycia potrzebnym, ważnym dla społeczeństwa. Potrzebują określić się na nowo - przyznaje.
Czego potrzebują mężczyźni? Co kobiety mogłyby zrobić lepiej?
- Słuchać nie tylko tego, co mówią, ale przede wszystkim być uważnym na to, o czym nie mówią albo nagle przestają mówić. Warto też obserwować zmiany zachowania, bo to zawsze jest sygnał, że coś się wydarzyło - podkreśla psycholożka. - Ktoś miał np. jakieś konkretne przyzwyczajenia, przyjemności, z których nagle zrezygnował, przestał spotykać się ze znajomymi, a wcześniej wychodził regularnie - wymienia i zaznacza, że bardzo ważna jest właściwa interpretacja tych zachowań, a w szczególności nie branie ich do siebie. - Dobrze jest zadać sobie pytanie, co się wydarzyło, że dotychczas się nie irytował a teraz nagle zaczął i pamiętać, że on sam może nie być świadomy co się dzieje i nie umieć tego nazwać - dodaje ekspertka.
- Kolejną rzeczą jest to, że kobiety starają się wyjaśnić sprawę i pytają wprost: czy masz jakiś problem. Mężczyzna, któremu samemu przed sobą trudno jest to przyznać, raczej nikomu o tym nie powie. Bardziej więc chodzi o to, żeby dać mu przestrzeń, ale jednocześnie zapewniać o swojej obecności, obserwować, wspierać, próbować rozumieć. I co ważne - nie naciskać na rozmowę, bo to może zamykać - wyjaśnia.
Jak namówić mężczyznę na wizytę u specjalisty?
Gdy sytuacja się pogarsza, dobrze jest skorzystać z pomocy. Namówienie mężczyzny na wizytę u lekarza nie zawsze jest proste.
- Warto z nimi rozmawiać o konkretach, ale nie w taki sposób, że sadzamy naszego partnera na fotelu i komunikujemy: "widzę kochanie, że masz problem, porozmawiajmy o nim", bo to nie zadziała - wyjaśnia psycholożka. - Dobrze zrobić to w momencie innej aktywności, np. podczas spaceru. Istotne jest też to, żeby mówić o swoich obserwacjach, np. zauważyłam że schudłeś, zastanawiam się czy coś się dzieje - czyli skupić się na faktach i delikatnie podpytywać, jak uważa co może być tego przyczyną - tłumaczy.
- Bardzo ważna, gdy już mężczyzna się przed nami otworzy, jest normalizacja i akceptacja - zapewnienie go, że to co czuje jest normalne i ma do tego prawo. Pomocne może być zasugerowanie niezobowiązującej wizyty u specjalisty na zasadzie, a spróbujmy - podkreśla dr Nina Szalas.
Co powinno zwrócić naszą uwagę?
Nagła zmiana zachowania, rozdrażnienie, nasilenie używek, wycofywanie się z relacji społecznych - to sygnały, które są niepokojące i warto się nad nimi pochylić. Ekspertka wymienia też te, które powinny nas zaalarmować. - Gdy ktoś np. zaczyna porządkować sprawy w swoim życiu, porządkować formalności, którymi nie zajmował się od lat, przepisywać majątek ale też gdy stracił radość z rzeczy, które dotychczas sprawiały mu przyjemność, ma problemy ze snem, nagłe skoki wagi - mówi.
- Natomiast w momencie, gdy mężczyzna zaczyna mówić o braku sensu życia, o poczuciu bycia niepotrzebnym, zbędnym, nieprzydatnym - to już powinna nam się zapalić czerwona lampka - podkreśla i dodaje, że mężczyzna swoją wartość udowadnia poprzez działanie. A poczucie bycia niepotrzebnym oznacza, że już nie czuje, że ma dla kogo działać.
Zaznacza także, że w przypadku pojawienia się zarówno myśli rezygnacyjnych, jak i samobójczych - warto nie unikać tego tematu, rozmawiać o nich, nie bać się pytać, bo to przynosi osobie w kryzysie ulgę i znosi napięcie. Pozwala też nam zorientować się w sytuacji, określić jaka pomoc jest potrzebna.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia - zadzwoń na bezpłatny, anonimowy, telefon zaufania:
116 123 - wsparcie dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym ;
800 702 222 – wsparcie dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym (czynny 24/7);
800 108 108 (czynny w dni powszednie od 14.00 do 20.00) – wsparcie dla osób, które doświadczyły straty Fundacji Nagle Sami;
Polecane artykuły
Źródło: Rozmowa z ekspertem
Chcesz czytać nas częściej?
Dodaj nas do preferowanych źródeł, aby nasze newsy zawsze wyświetlały Ci się na górze wyników Google.
Redaktorka
Zajmuje się głównie problematyką społeczną. W centrum jej zainteresowań stoi człowiek i jego historia. Nie boi się tematów trudnych, kontrowersyjnych, bolesnych. Wierzy, że właśnie o nich należy rozmawiać. Oswajać je, bo one nie znikną tylko dlatego, że odwrócimy wzrok. Do dziennikarstwa wróciła po kilku latach przerwy. Wcześniej pracowała w redakcji zagranicznej dziennika „Rzeczpospolita”. Specjalizowała się w sytuacji politycznej na Bałkanach, w szczególności w B. Jugosławii. Mówi m.in. w j. serbskim.
Dziękujemy za przeczytanie artykułu. Aby być na bieżąco z informacjami Trójki, obserwuj nas na Facebooku oraz w Wiadomościach Google.