Odzyskany obraz Wierusza-Kowalskiego trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie

Obraz "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" został namalowany przez Alfreda Wierusza-Kowalskiego, jednego z czołowych przedstawicieli realizmu w malarstwie polskim drugiej połowy XIX wieku i głównego przedstawiciela tzw. szkoły monachijskiej. Jego prace były prezentowane i nagradzane na wielu wystawach europejskich.

Wyjątkowe dzieło Wierusza-Kowalskiego z kolekcji Rotwandów

- Obraz "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" jest wyjątkowy w dorobku Alfreda Wierusza-Kowalskiego ze względu na historyczny temat. Artysta specjalizował się głównie w scenach rodzajowych: potyczkach, napadach, wypadkach w podróży, samotnych wilkach w śnieżnej scenerii. Tu mamy jeden z ważnych momentów XIX-wiecznej historii: klęskę armii Napoleona - opisuje dzieło dyrektorka Muzeum Narodowego w Warszawie Agnieszka Lajus.

Przed wojną należał on do kolekcji Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych kolekcji dzieł sztuki polskiej w pierwszej połowie XX wieku. Kolekcja ta została założona przez jego ojca, Stanisława Rotwanda, i obejmowała dzieła sztuki najwybitniejszych polskich malarzy, m.in. Jana Matejki, Wojciecha Gersona czy Józefa Brandta.

Obrazy z kolekcji Rotwandów prezentowane były na najważniejszych wystawach organizowanych przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1939 roku 31 obrazów i rysunków z tej kolekcji wypożyczono na odbywającą się od czerwca 1939 roku wystawę "Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861-1900". Wśród nich znalazła się też wspomniana "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" Alfreda Wierusza-Kowalskiego.

Niemiecka konfiskata obrazów

Z powodu wybuchu wojny wystawa nie została formalnie zakończona, a prezentowane na niej dzieła, wraz z innymi obrazami z warszawskiej Zachęty, na polecenie władz niemieckich zostały przetransportowane do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. Zgromadzone tam obiekty były następnie konfiskowane przez okupanta, oraz wykorzystywane do dekoracji biur i mieszkań niemieckich urzędników. 15 października 1940 roku obraz Wierusza-Kowalskiego trafił do dekoracji Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie.

Razem z nim przewieziono tam dwa inne obrazy z kolekcji Andrzeja Rotwanda: "Włoszkę" Anny Bilińskiej- Bohdanowiczowej oraz "Matkę z dziećmi [Scena w lesie]" Kazimierza Alchimowicza. Oba te dzieła nadal znajdują się w prowadzonej przez resort kultury bazie strat wojennych i są poszukiwane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 

Historia, która po latach wraca do domu

Po wojnie obraz trafił do rodziny pani Ewy Tsonis z domu Koryzna. - Był zakupiony przez mojego tatę, Michała Stefana Koryznę, w latach 60. w DESIE w Krakowie. Wychowałam się z tym obrazem. Był w naszej rodzinie bardzo doceniany i lubiany. W pewnym momencie przyszedł czas, żeby ujrzała go cała Polskę - mówiła wzruszona dotychczasowa właścicielka. Wcześniej, przy wsparciu Mieczysława Węglewicza, ustaliła jego prawdziwą historię. A badania, przeprowadzone we współpracy z ekspertami z Muzeum Narodowego w Warszawie, potwierdziły tożsamość obrazu. Dzieło zachowało się w bardzo dobrym stanie, w swojej oryginalnej oprawie.

- Obraz odnalazł swoją historię dzięki pani Ewie Tsonis - osobie, która zdecydowała się ją zbadać i przekazać dzieło do publicznych zbiorów. Takie postawy są wciąż rzadkie, ale dzięki temu, że stale mówimy o restytucji - poszukujemy utraconych dzieł i staramy się je odzyskiwać - coraz częściej zgłaszają się do nas osoby, które są w posiadaniu zaginionych obiektów, czując odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe. Dzięki nim nasza historia wraca do domu - powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, podczas ceremonii przekazania obrazu.