"Surrealizm i antyfaszyzm". Rozmowa z kuratorkami wystawy w podcaście Trójki

W Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie od czerwca można oglądać wystawę "Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm". Od swoich narodzin w latach 20. XX wieku surrealizm zderzał się z falą ruchów politycznych, które przeczyły ideom wolności i równości. Surrealiści potępiali europejski projekt kolonialny, organizowali się przeciwko faszystom, walczyli w hiszpańskiej wojnie domowej, w czasie drugiej wojny światowej działali w ruchu oporu. Sama sztuka stała się dla nich oporem.

Posłuchaj podcastu Trójki:

• O wystawie "Surrealizm i antyfaszyzm" w "Źródłach europejskich"
• Wszystkie wydania "Źródeł europejskich"

Narastanie faszyzmu w Europie, powstanie nazistowskich Niemiec, druga wojna światowa i wojny kolonialne: wszystko to miało wpływ na surrealizm i zmuszało jego twórców do podejmowania radykalnych decyzji światopoglądowych i politycznych.

"Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm". Wystawa w MSN

Surrealiści domagali się absolutnej wolności, która miała przeniknąć wszystkie warstwy społeczeństwa. Warszawska wystawa podąża śladem tych emancypacyjnych historii. Jej koncepcja opiera się na rewizji dominującego poglądu na surrealizm jako styl w malarstwie przeznaczony do przedstawiania snów, fantazji i magii.

W galeriach można obejrzeć głównie malarstwo z pierwszej połowy XX wieku, ale także rzeźbę, film i fotografię. Kluczową częścią wystawy jest również obszerne archiwum, w którym znalazły się publikacje, zdjęcia, manifesty i dokumenty związane z zaangażowaniem surrealistów w walkę z faszyzmem i ich wsparcie dla szeroko rozumianego ruchu antykolonialnego. Publiczność zobaczy m.in. Lee Miller, Joana Miró, Dorę Maar, René Magritte’a, Inji Efflatoun, Yves’a Tanguy’ego czy Katarzynę Kobro.

"Źródła europejskie" o surrealizmie i antyfaszyzmie

Z kuratorkami warszawskiej wystawy - Dorotą Jarecką i Magdą Lipską - rozmawiała Agnieszka Lichnerowicz w podcaście "Źródła europejskie". 

- Surrealizm wywodził się z ruchu dada i początkowo gromadził wokół siebie artystów, którzy uczestniczyli w dada, jak między innymi Max Ernst. (...) Europejskość była kontestowana. Była oglądana krytycznie, a u początku tego ruchu były dwie sprawy - czysta anarchia, zabawa, prowokacja, skandale. Bardzo szybko ta skandaliczność surrealizmu zaczęła być polityczna i miała dwa punkty, z którymi się spierała i dążyła do ich zwalczenia - kolonializm europejski i faszyzm - również, niestety, europejski - mówiła Dorota Jarecka.

- Antyeuropejskość, o której wspomniała Dorota, nie wzięła się znikąd. Większość uczestników tej pierwotnej grupy surrealistów miała bezpośrednie doświadczenie udziału w pierwszej wojnie światowej. Widzieli, jak straszną masakrę narody europejskie zgotowały sobie i swoim społecznościom. (...) W jakimś sensie surrealizm był antyeuropejski także dlatego, że był to ruch globalny. Surrealiści bardzo szybko przekroczyli Europę i zaczęli współpracować, kontaktować się z artystami właściwie na całym globie - tłumaczyła Magda Lipska.

Zachęcamy do wysłuchania całej rozmowy. Można znaleźć ją TUTAJ.

Historia europejskich idei

Podcast Agnieszki Lichnerowicz "Źródła europejskie" jest europejskiej tożsamości, czyli o tym co czyni nas Europejczykami i jak sobie tę europejskość opowiadamy. Są więc to rozmowy o wydarzeniach historycznych, literaturze i religii, filozofach i ideologiach oraz sporach politycznych i pamięci. W czasach przemian i zawieruch warto wiedzieć na czym stoimy i co nas łączy (oraz dzieli).

Kolejne odcinki podcastu "Źródła europejskie" pojawiają się co tydzień w środę na stronie podcastowej Polskiego Radia i w serwisie YouTube.  

Ewelina Kołaczek