Czy Karol Marks był marksistą? Rozmowa z Mikołajem Ratajczakiem

Bohaterem najnowszego odcinka "Źródeł europejskich" był Karol Marks - jeden z najczęściej przywoływanych do dziś myślicieli europejskich. Europejscy filozofowie, ekonomiści, socjologowie wciąż wracają do jego tekstów i jego diagnoz. Tu - w naszej części Europy - pamiętamy jednak o nim ze względu na naszą traumatyczną przeszłość. 

O Marksie Agnieszka Lichnerowicz rozmawiała z doktorem Mikołajem Ratajczakiem - filozofem, historykiem idei i badaczem myśli Karola Marksa związanym z Instytutem Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. 

Posłuchaj podcastu Trójki:

• Czy Karol Marks był komunistą? Rozmowa z doktorem Mikołajem Ratajczakiem
• Wszystkie odcinki podcastu "Źródła europejskie"

Karol Marks - jeden z najczęściej przywoływanych do dziś myślicieli europejskich

Czy dziś łatwiej jest w Polsce rozmawiać o Marksie? - Trzeba byłoby się zastanowić, co oznacza "łatwiej", ale jest na pewno większe zainteresowanie jego myślą. Czy to ułatwia, czy utrudnia rozmawianie o nim? To już byłaby ciekawsza dyskusja. On zaczyna budzić z powrotem emocje. (...) Zaczyna budzić zainteresowanie jako ktoś, kogo myśl jest znowu aktualna w tym świecie - mówił dr Mikołaj Ratajczak.

Czy można powiedzieć, że Karol Marks był marksistą? - Jest taka słynna anegdota, że Marks sam po tym, jak zapoznał się ze swoimi czytelnikami w Paryżu i usłyszał, co oni wyciągają z jego pism, to powiedział, że jeśli oni nazywają się marksistami, to on sam nie jest marksistą. To słynna anegdota, która jest prawdziwa - mówił gość Agnieszki Lichnerowicz. 

- Nie ma prawdopodobnie w historii XX wieku jakiegokolwiek prądu intelektualnego wywodzącego się z nazwiska jednego filozofa, który byłby tak bardzo wpływowy w historii. Powstaje to wielkie pytanie - jaka jest relacja między konkretnym nazwiskiem, które jest fundatorem ich teorii, a nimi samymi. (...) Marks stworzył pewnego rodzaju teorię. Ona potem była recypowana przez bardzo wiele osób, które się nazywały marksistami i które się między sobą niezwykle różniły. Czy Marks był w tym sensie marksistą? Nie. Ponieważ on był autorem tych tekstów, a nie człowiekiem, który się na nie powoływał jako podstawę swojego działania politycznego. W tym sensie Hegel nie był heglistą, Freud nie był freudystą, Marks nie był marksistą - tłumaczył dr Ratajczak.

Rozmowa z doktorem Mikołajem Ratajczakiem

Dlaczego w Europie Zachodniej Marks pozostaje jednym z najczęściej cytowanych myślicieli, a w naszej części kontynentu wciąż budzi głównie emocje, resentymenty i mity? Na ile jego teoria to projekt komunizmu, a na ile przede wszystkim ostra diagnoza dynamiki kapitalizmu, kryzysów i sprzeczności systemu? W rozmowie poruszamy relację między myślą Marksa a późniejszymi ruchami, które się na niego powoływały, pytamy, czy Marks proponował konkretny model gospodarki centralnie sterowanej, przyglądamy się idei wolnego stowarzyszenia wolnych producentów oraz zastanawiamy się nad aktualnością jego analiz w dzisiejszym świecie. 

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z doktorem Mikołajem Ratajczakiem. Można znaleźć ją TUTAJ i na profilu Trójki w serwisie Youtube. 

Historia europejskich idei

Podcast Agnieszki Lichnerowicz "Źródła europejskie" jest europejskiej tożsamości, czyli o tym co czyni nas Europejczykami i jak sobie tę europejskość opowiadamy. Są więc to rozmowy o wydarzeniach historycznych, literaturze i religii, filozofach i ideologiach oraz sporach politycznych i pamięci. W czasach przemian i zawieruch warto wiedzieć na czym stoimy i co nas łączy (oraz dzieli).

Kolejne odcinki podcastu "Źródła europejskie" pojawiają się co tydzień w środę na stronie podcastowej Polskiego Radia i w serwisie YouTube.  

Ewelina Kołaczek