O europejskości, lewicy i prawicy. Prof. Andrzej Leder w podcaście Trójki

Podcast Agnieszki Lichnerowicz "Źródła europejskie" jest o europejskiej tożsamości, czyli o tym, co czyni nas Europejczykami i jak sobie tę europejskość opowiadamy. To rozmowy o wydarzeniach historycznych, literaturze i religii, filozofach i ideologiach oraz sporach politycznych i pamięci. Nowe odcinki podcastu pojawiają się w każdą środę w południe na stronie podcastowej Polskiego Radia i na kanale Trójki w serwisie YouTube.

Posłuchaj podcastu "Źródła europejskie":

• Prof. Andrzej Leder o źródłach prawicy i lewicy w "Źródłach europejskich"
• Wszystkie odcinki podcastu "Źródła europejskie"

Prof. Andrzej Leder w "Źródłach europejskich"

Kolejnym gościem Agnieszki Lichnerowicz był prof. Andrzej Leder - filozof kultury, psychiatra i psychoterapeuta z Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

Agnieszka Lichnerowicz zapytała, czym dla prof. Andrzeja Ledera jest europejskość. - Myślę, że sednem europejskości jest pewnego rodzaju wspólnota polityczna, pewien projekt polityczny. (...) Powiedziałbym, że projekt europejski łączy ze sobą demokrację liberalną, która nadal jest najważniejszym ustrojem większości krajów europejskich, z bardzo mocnym naciskiem na to, że demokracja liberalna możliwa jest przy utrzymaniu pewnej spójności społecznej - mówił gość Trójki.

- Akcent na spójność społeczną, na to, że jesteśmy jednak jednym społeczeństwem, w którym równość wobec prawa oznacza też podobne możliwości dla ludzi. To bardzo charakterystyczna cecha systemu politycznego, który jest typowy dla państw europejskich. Tym się różni na przykład od amerykańskiej demokracji liberalnej, która nie zakłada tego rodzaju spójności - uważa prof. Leder.

Prawica i lewica

W podcaście prof. Leder mówił o źródłach podziału na prawicę i lewicę. Podział wywodzi się z czasów Rewolucji Francuskiej z 1789 roku. Wtedy to w trakcie obrad francuskiego Zgromadzenia Narodowego zwolennicy króla i dawnego porządku usiedli po prawej stronie sali, a jej obrońcy i zwolennicy głębokich zmian zajęli lewą stronę.

Prof. Leder mówił też o narastającym konflikcie w XIX wieku, który narastał wraz z rozwojem przemysłu. - To napięcie między wielkim właścicielem fabryki a pracownikiem, który wtedy nie miał przecież żadnych praw, (...) określił, w jaki sposób powstawały i kształtowały się partie polityczne, które zaliczamy dzisiaj do partii prawicowych, lewicowych czy konserwatywnych albo progresywnych - mówił.

- Jestem jak najdalszy od twierdzenia, że żyjemy w postpolitycznych czasach, gdzie podział na lewicę i prawicę nie ma sensu. On ma głęboki sens. Tylko ten podział jest wielopoziomowy. Moim zdaniem on ma nawet głęboki sens w każdym z krajów zachodu. Nadal jest tak, że lewica realizuje pewien projekt równości ekonomicznej, ale też na przykład dóbr wspólnych, czyli tego, że istnieją pewne dobra publiczne, które nie powinny być prywatyzowane i nie powinny być oddane w prywatne ręce - powiedział prof. Leder.

Historia europejskich idei

Czym właściwie jest europejskość i na jakich ideach została zbudowana? Skąd wziął się polityczny podział na lewicę i prawicę i dlaczego, mimo upływu ponad dwóch stuleci, wciąż organizuje nasze myślenie o polityce? Rozmowa prowadzi od dziedzictwa oświecenia i jego mitologii, przez kontrmitologie opisywane m.in. przez Alexisa de Tocqueville’a, aż po współczesne napięcia i kryzysy europejskiej cywilizacji.

Prof. Andrzej Leder przygląda się historii europejskich idei i zastanawia się, na ile dzisiejszy kryzys rzeczywiście jest czymś wyjątkowym. Czy Europa znalazła się w punkcie zwrotnym, czy może obecne konflikty są kolejną odsłoną sporów, które towarzyszą jej od stuleci?

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z prof. Andrzejem Lederem i na kolejne odcinki podcastu "Źródła europejskie", które pojawiają się co tydzień w środę na stronie podcastowej Polskiego Radia i w serwisie YouTube.  

Czytaj także:

• "Interesował się wszystkim". Prof. Adam Lipszyc o Walterze Benjaminie
• Justyna Sobolewska: kanon nas tworzy, ale też możemy się od niego odbić
• Kim był Alcide De Gasperi? O "Churchillu na włoską miarę" w podcaście Trójki

Ewelina Kołaczek