Setne urodziny, wpis na listę UNESCO. Audycja "Przy stole" prosto z Gdyni

W 2026 roku Gdynia świętuje setne urodziny miasta. Na wszystkie 12 miesięcy zaplanowano imprezy, koncerty i inne wydarzenia związane z tym jubileuszem. Sercem Letnich Urodzin Gdyni jest wyjątkowy, blisko 600-metrowy Urodzinowy Stół, ustawiony wzdłuż Alei Marszałka Piłsudskiego. Przy nim spotkają się Gdynianie różnych pokoleń: sąsiedzi, rodziny, przyjaciele, nowi mieszkańcy i goście miasta.

Posłuchaj audycji Trójki:

• Wszystkie wydania audycji "Przy stole"
• Mit Gdyni zaklęty w architekturze. Rozmowa z Grzegorzem Piątkiem w "Dobrze zaprojektowane"

Sobotnie uroczystości odbywają się będą w modernistycznym centrum Gdyni - miejscu wyjątkowym, co potwierdza decyzja o wpisaniu go na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pozytywną decyzję w tej sprawie, przypomnijmy, po latach przygotowań i zabiegów władz miasta podjęto pod koniec lipca 2026 roku. Tereny nadmorskiego miasta uznano tym samym za dobro posiadające Wyjątkową Uniwersalną Wartość (czyli tzw. Outstanding Universal Value - z j. ang.), co jest najważniejszym warunkiem wpisu.

"Przy stole" w Gdyni o Gdyni

Sobotni poranek w Gdyni był deszczowy, więc Anna Dudzińska ze swoimi gośćmi zasiadła przy symbolicznym stole w kawiarni w Parku Miejskim. O Gdyni opowiedzieli w audycji - nomen omen - "Przy stole": 

- Oktawia Gorzeńska - wiceprezydentka Gdyni;

- Magdalena Oczachowska - pełnomocniczka prezydenta miasta Gdyni ds. Promocji Strategicznej i Jubileuszu;

- dr Joanna Leman - kierowniczka Referatu Współpracy z Zagranicą Urzędu Miasta Gdyni;

- Maria Piradoff-Link - mieszkanka Gdyni od urodzenia, założycielka Mini Muzeum Bankowiec;

- Jan Rutka - artysta, który m.in. tworzy graffiti inspirowane modernizmem i jest autorem grafik na 100. urodziny Gdyni.

600-metrowy stół na urodziny Gdyni

W sobotę 22 sierpnia od 14.00 do 24.00 Gdynia zaprasza mieszkańców wszystkich dzielnic oraz przyjaciół miasta na wspólne świętowanie 100-lecia miasta. Sercem Letnich Urodzin Gdyni będzie wyjątkowy, blisko 600-metrowy Urodzinowy Stół, ustawiony wzdłuż Alei Marszałka Piłsudskiego.

- Gdynia świętuje cały rok, ale ma urodziny 10 lutego, więc wtedy nie mogliśmy zorganizować tego typu wydarzenia. (...) Po mojej przeprowadzce zachwyciło mnie to, że mieszkańcy zwracają się do siebie z życzeniami: "Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin Gdyni". Gdynia nabiera takiej podmiotowości. Wtedy pomyślałam, że skoro urodziny są czymś tak wyjątkowym dla Gdynian i ich miasta, to należałoby zaprosić do wspólnego stołu urodzinowego - mówiła Magdalena Oczachowska.

O Mini Muzeum Bankowiec z jego założycielką Marią Piradoff-Link

Anna Dudzińska rozmawiała też z Marią Piradoff-Link - założycielką i kustoszką Mini Muzeum Bankowiec, który opowiada o historii jednego z najważniejszych budynków modernistycznych w Polsce. Piradoff-Link jest oddanym i znakomitym popularyzatorem dziedzictwa modernistycznego. W 2019 r. została odznaczona przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego srebrną odznaką "Za opiekę nad zabytkami".

Muzeum jest zlokalizowane w podziemiach budynku przy ul. 3 Maja 27-31, stworzone z inicjatywy jego mieszkańców w 2009 r. Zlokalizowano tam m.in. pamiątki, oryginalne elementy wyposażenia mieszkań i części wspólnych z lat 30. XX w.

 "Bankowiec" - widok z Domu Rzemiosła. Fot. Maria Kuziemka

- Moją ideą było właściwie pozyskanie wszystkich elementów wyposażenia mieszkań, bo już ulegały modernizacji, żeby ocalić je od zapomnienia. Zaczęłam je zbierać w pewnych pomieszczeniach i w ten sposób powstało muzeum. To jest wieloletnia praca, bo prowadzę muzeum już osiemnasty rok - mówiła Maria Piradoff-Link.

Modernistyczne Centrum Gdyni na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO

Pod koniec lipca Modernistyczne Centrum Gdyni zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To osiemnasty polski obiekt, który został w ten sposób uhonorowany. - To wynik bardzo ciężkiej, długoletniej pracy wielu osób - mówiła Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni.

Gorzeńska wymieniła starania dra hab. inż. arch. Roberta Hirscha, dra inż. Marka Stępy - architekta i wieloletniego wiceprezydenta Gdyni, a także prof. dr hab. inż. arch. Marii Jolancie Sołtysik, z którą o fenomenie modernizmu w Gdyni rozmawiała Magdalena Hejna. Wywiad z prof. Sołtysik można znaleźć TUTAJ.

- Jeżeli mówimy o modernistycznym centrum Gdyni, to pamiętajmy o tym, że to nie jest wpis tylko poświęcony dotyczący architektury, czyli budynków, ale przede wszystkim nowoczesnego planowania urbanistycznego. To jest bardzo dobrze zaplanowane, nowoczesne miasto. (...) Nasze modernistyczne centrum jest otwarte na morze. I to jest ten bliski związek miasta z morzem, z portem. To jest jedna z tych wyjątkowych wartości - mówiła Oktawia Gorzeńska.

"Wszystko zaczęło się od morza"

Dr Joanna Leman uczestniczyła w procesie starań o wpis centrum Gdyni na listę UNESCO od samego początku. Przez lata odpowiadała za wiele kluczowych elementów przygotowania nominacji, w tym m.in. tłumaczenie obszernej dokumentacji, bez której prowadzenie międzynarodowego procesu nie byłoby możliwe.

- Myślę, że moim miejscem ulubionym w Gdyni jest to miejsce, gdzie są ludzie. Dziedzictwo to ludzie i tam, gdzie są ludzie, tam jest moje ulubione miejsce. I morze - bo wszystko zaczęło się od morza. Ludzie plus morze równa się piękna Gdynia - mówiła dr Leman, pytana o ulubione miejsce w Gdyni.

- Gdybym miała wskazać jeden budynek, to myślę, że byłby to budynek, w którym obecnie pracuję, czyli budynek Urzędu Miasta Gdyni, dawny budynek ZUS-u, z akcentami marynistycznymi. Mamy tam obłości, geometrię. To niesamowity budynek, tam też jest Centrum Modernizmu i myślę, że jest to budynek z bardzo bogatą historią. Budynek, który może być takim przykładem, czym jest modernizm. Jeśli chcemy się dowiedzieć, co to jest modernizm, czy modernizm był naprawdę nowoczesny, to zapraszamy do tego budynku- zachęcała dr Joanna Leman.

 Elewacja budynku przy ul. Świętojańskiej 55 w Gdyni. Fot. Maria Kuziemka

"Gdyński modernizm jest wbrew pozorom bardzo kolorowy"

Grafik i ilustrator Jan Rutka obok Bankowca i Domu Marynarza zwrócił uwagę na budynek spoza Modernistycznego Centrum Gdyni. - W dzielnicy Działki Leśne, przy ulicy Słupeckiej 9 jest dom Konopków, który został zaprojektowany przez wybitnego architekta Stanisława Ziołowskiego - mówił Rutka. 

- Dom jest perłą w koronie tej dzielnicy, gdzie króluje detal, o którym trochę mało mówi. Modernizm kojarzymy właśnie z bielą, ale to jest nieprawda. Ten gdyński modernizm jest wbrew pozorom bardzo kolorowy, jest ciepły, piaskowy, on ma wiele różnych odcieni i właśnie ten dom Konopków jest tego takim idealnym przykładem, bo tam na elewacji mamy feerie barw - opowiadał Rutka.

Ewelina Kołaczek