Z Londynu do Wrocławia: słynny "Pałac Kryształowy" 170 lat później

Wystawa "Pałac Kryształowy" jest od 9 października prezentowana w przestrzeniach dwóch galerii: SIC! BWA Wrocław oraz BWA Wrocław Główny. Punktem wyjścia jest figura Kryształowego Pałacu - monumentalnego, szklanego pawilonu z 1851 roku. Był to pierwszy obiekt stworzony w całości z żeliwnych i szklanych prefabrykatów, przez wielu uznawany za ósmy cud świata. Prace nad nim, rozpoczęte 26 września 1850 roku, zakończono już w styczniu 1851.

Od szklarni królowej Wiktorii do Pałacu Kryształowego

Niezwykle ważny jest wyjściowy kontekst historyczny powstania Pałacu Kryształowego. Został zaprojektowany na Wielką Wystawę Światową w londyńskim Hyde Parku przez Josepha Paxtona, hodowcę kwiatów, ogrodnika i konstruktora szklarni.

- Joseph Paxton zaczynał jako ogrodnik i jednym z jego głównych dzieł była oranżeria dla lilii królowej Wiktorii. I na bazie właśnie tej konstrukcji zaproponował projekt Pałacu Kryształowego. Trzeba dodać, że wcześniej wiele projektów zostało odrzuconych, natomiast projekt Pakstona wydał się przede wszystkim ekonomicznie atrakcyjny. Ale też, ponieważ został zbudowany z prefabrykatów, można było w ciągu siedmiu miesięcy postawić budynek o wielkości bodaj 16 boisk piłkarskich! To był projekt, który bezapelacyjnie wygrał z konkurencją - opowiada Mika Drozdowska, jedna z inicjatorek i kuratorek wystawy. - Niesamowita była rzeczywiście ilość użytych tafli szklanych: był to przezroczysty, lekki budynek, który, jak opisują to różnego rodzaju przewodniki, wydawało się, że unosił się w powietrzu. My też z Asią traktujemy ten pałac jako niesamowitą architekturę ze szkła i żelaza; wielki symbol potęgi, władzy, postępu - wyjaśnia.

- Ale też to, co nas zaintrygowało, to właśnie obietnica nowoczesności, obietnica tego, że cały świat jesteśmy w stanie sklasyfikować, skategoryzować i pokazać pod jednym szklanym dachem - wskazuje.

Szklane domy: obiecująca utopia czy totalitaryzm?

Nie można też pomijać samej Wystawy Światowej. Ani tym bardziej tego, co symbolizowała i idei, które ze sobą niosła. - Można powiedzieć, że to pierwszy format tak olbrzymiej wystawy. To był taki czas, kiedy wystawy były bardzo ważnym nośnikiem idei, ale również wiedzy. W jakimś sensie były także ideologiczne narzędziem: opowiadały o tym, jak widzieć świat. I Pałac Kryształowy też był takim miejscem - mówi Joanna Kobyłt, druga kuratorka wystawy i również jej inicjatorka. - Jednak można też powiedzieć, że pod postacią Pałacu Kryształowego kryją się inne, bardzo symboliczne kwestie. Na przykład "szklane domy", które znamy z polskiej literatury. Więc ten obraz utopii w sytuacji, kiedy życie społeczne jest dostępne, przejrzyste, w którym wszystko można objąć jednym spojrzeniem, był punktem jakimś wyjścia - tłumaczy.

- Dodam też, że to, że widać wszystko jak na dłoni, może bardzo łatwo stać się dystopijne. Bo to są oczywiście dwie strony medalu: z jednej jest to bardzo obiecujące, ale z drugiej przywodzi na myśl sytuacje można nawet powiedzieć totalitarne - dodaje.

Szyba - przezroczysta, ale jednak wyraźna granica

Wystawa "Pałac Kryształowy" jest rozciągnięta na dwie wrocławskie galerie: SIC! BWA Wrocław oraz BWA Wrocław Główny. Ta druga mieści się na dworcu kolejowym Wrocław Główny. - Jest z podobnej epoki: - powstał w roku 1855, więc między nim, a Pałacem Kryształowym jest różnica kilku lat. To widać w konstrukcji, w przeszkleniach, w żebrowaniu ze stali - opisuje Joanna Kobyłt. I, przechodząc do samej wystawy, wskazuje na ważną w niej rolę szkła jako tego medium, które jest wieloznaczne, bardzo intensywnie się rozwijające. I nie kojarzące się wyłącznie z dzbankami, tudzież kieliszkami.

- Dlatego ważny był dla nas wątek przezroczystości, który się tutaj pojawia. Bo przezroczystość daje nam poczucie dostępności. To jest jednak złudne poczucie: szyba, która jest też motywem pojawiającym się na wystawie, jest bardzo mocną fizyczną granicą. Prowadzimy więc tutaj dialog w takim napięciu między widzialnością i dostępnością, a jednak konkretnie wyznaczoną granicą - wskazuje Drozdowska.