Remigiusz Ryziński: zobaczyłem, że mój ojciec nie jest taki jednoznaczny
"Uczeń" to powieściowy debiut Remigiusza Ryzińskiego, który wcześniej wydał kilka reportaży. Ale Max Cegielski w "Pliku Tekstowym" rozmawia z nim właśnie o najnowszej książce.
Remigiusz Ryziński / Foto: PAP/PIOTR KAMIONKA/REPORTER
Remigiusz Ryziński jest reportażystą, pisarzem, profesor filozofii, wykładowcą akademickim i członkiem Rady Naukowej Ośrodka Społecznych Badań Queer Uniwersytetu Warszawskiego. Jego książka "Foucault w Warszawie" zdobyła nominację do Nagrody Literackiej Nike i została przełożona na języki: angielski, francuski i hiszpański. Za reportaż "Hiacynt. PRL wobec homoseksualistów" był nominowany do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego.
Polecane audycje
Szok w archiwum IPN
"Uczeń" to książka o dzieciństwie, które zamiast dawać poczucie bezpieczeństwa, staje się źródłem strachu i trudnych wspomnień. Mówi o skomplikowanej relacji z ojcem, przemocy, rodzinnych tajemnicach i tym, co zostaje w człowieku na długo po opuszczeniu rodzinnego domu.
- Nosiłem w sobie historię ojca. Jednak miałem w sobie coś takiego, takie zastrzeżenie, że jeżeli to ma być tylko opowieść o ojcu-pijaku, ojcu-alkoholiku, który było okrutny, to jej nie napiszę. Nie ze wstydu, nie z lęku: tylko tam nie ma takiego "trybika", czegoś, co kliknie. A ja potrzebuję w opowieści właśnie czegoś takiego… - mówi Trójkowy gość. - I tym czymś było właśnie archiwum. To znaczy, kiedy tam wszedłem i zobaczyłem, że mój ojciec nie jest taki jednoznaczny, od razu uświadomiłem sobie, że ta książka powstanie. Oczywiście bałem się tego co zobaczyłem i czego doświadczyłem. Jednak syn, który odkrywa zapis o ojcu w aktach IPN, to jest szok, własne nazwisko w IPN to jest szok. I to co zobaczyłem również. To jest tak druzgocące doświadczenie, którego nie życzę nikomu - zdradza.
- Natomiast tak, był to zapalnik, by pisać tę książkę - dodaje.
Remigiusz Ryziński "Uczeń"/ Foto: mat. prasowe
Opowieść o ojcu i o pokoleniu
Ryziński swoją książką pokazuje, że od niektórych doświadczeń nie da się po prostu odciąć, nawet wtedy, gdy bardzo chce się zacząć wszystko od nowa. Jest to zarazem próba przyjrzenia się własnej przeszłości i znalezienia odpowiedzi na pytania, które przez lata pozostawały bez odpowiedzi.
- Wcześniej miałem jednoznaczną ocenę ojca: był to, krótko mówiąc, okrutny człowiek. Więc jakkolwiek strasznie go potrzebowałem i bardzo intensywnie przez wiele lat do niego po prostu tęskniłem, nie przyznawałem się do tego przed sobą, ponieważ on w mojej pamięci był okrutnikiem. To nie był człowiek, za którym się tęskni, więc prawdopodobnie tęskniłem za figurą ojca. Natomiast moment, w którym uświadomiłem sobie, że on jest niejednoznaczny, otworzył mi inne przegródki. I zobaczyłem go z innej perspektywy, na przykład jako człowieka nadwrażliwego. I wtedy mogłem, jak sądzę, coś o nim powiedzieć i przyjrzeć mu się - tłumaczy Remigiusz Ryziński. - Tę historię chciałem opowiedzieć w szerszej perspektywie, bo to nie jest tylko opowieść o moim ojcu. To jest też trochę o tym pokoleniu, o tych rodzinach, które wtedy funkcjonowały, które nie były jednoznaczne i często nosiły sobie tajemnice - wskazuje.
Bezpieczeństwo ukryte w trzeciej osobie
Jednak aby opowiedzieć taką historię, autor często stosuje różne chwyty, dzięki którym to jest łatwiejsze, mniej boli. Jednym z takich pomysłów jest opowiadanie w trzeciej osobie. - Korzystam z trzeciej osoby bardzo chętnie. Mówię o "chłopcu", ponieważ to oczywiście mnie od tych zdarzeń oddala. (…) Łatwiej jest mówić o chłopcu, który pewne rzeczy widzi, przeżywa, niż o sobie lub o osobie, która może być identyfikowana ze mną jako dorosłym - przyznaje rozmówca Maksa Cegielskiego. - Taki chłopiec to jest oddalenie, to jest dystans, to jest bezpieczeństwo. Ale też pryzmat, przez który widzę te doświadczenia. Bo nie chciałem niczego oceniać, nie chciałem oceniać ojca. I przez ten pryzmat gry dziecięcej, tego chłopca, który gra w tym jakąś rolę, mogłem zobaczyć też inne postaci. I to jest świetny zabieg - zapewnia.
Polecane artykuły
Źródło: Plik Tekstowy
Chcesz czytać nas częściej?
Dodaj nas do preferowanych źródeł, aby nasze newsy zawsze wyświetlały Ci się na górze wyników Google.
Redaktor
Redaktor portalu internetowego Programu Trzeciego Polskiego Radia. Od zawsze zajmuje się szeroko pojętą kulturą, a szczególnym wskazaniem na kino, teatr i telewizję, chociaż nieobca jest mu również tematyka historyczna i polityczna. Pracę w mediach zaczynał wraz z Radiem ZET, by później współpracować z prasą, telewizją i portalami internetowymi. Z Polskim Radiem związany jest od pięciu lat.
Dziękujemy za przeczytanie artykułu. Aby być na bieżąco z informacjami Trójki, obserwuj nas na Facebooku oraz w Wiadomościach Google.