Krystyna Janda: wydaje mi się, że wiem, jaka była Joanna Chmielewska
"Wszystko czerwone" to jedna z kultowych powieści Joanny Chmielewskiej. Współautorką teatralnej adaptacji, reżyserką i odtwórczynią głównej roli jest Krystyna Janda. Rozmawia z nią Piotr Radecki.
Krystyna Janda w spektaklu Teatru Telewizji "Wszystko czerwone"/ Foto: mat. prasowe/TVP/Marta Ankiersztejn
Joanna Chmielewska (1932-2013), z wykształcenia architektka, była jedną z najbardziej znanych polskich pisarek współczesnych. Wydawała powieści sensacyjne, młodzieżowe i obyczajowe. Szczególnie te pierwsze cieszyły się wielką popularnością, dzięki połączeniu wątków kryminalnych i komediowo-obyczajowych. W Polsce łączny nakład jej książek przekroczył 6 mln. egzemplarzy. Teatr Telewizji przygotował adaptację jednego z największych jej bestsellerów - "Wszystko czerwone". Współtwórczynią scenariusza, reżyserką, a także odtwórczynią głównej roli jest Krystyna Janda.
Piotr Radecki: Kiedy w Teatrze Telewizji zastanawiano się, w jaki sposób uczcić 70-lecie słynnej Kobry, padł pomysł, aby zrealizować adaptację "Wszystko czerwone" Joanny Chmielewskiej. Pomysł brawurowy, by nie powiedzieć - karkołomny. I wtedy też pojawiło się pani nazwisko, jako jedynej osoby, która mogłaby to zrealizować. Co pani poczuła, kiedy zaproponowano jej tę realizację?
Krystyna Janda: Przede wszystkim bardzo się ucieszyłam z tej propozycji. Czytałam książki Chmielewskiej właściwie od dziecka, a "Wszystko czerwone" nie wiem już, ile razy. Na wakacjach bawiłyśmy się z siostrą powiedzonkami i postaciami z tej powieści. Ale też wiedziałam, jakie to trudne, bo wcześniej już prób przeniesienia na ekran książek Chmielewskiej było kilka. Były dwa filmy, dwa spektakle Teatru Telewizji, ale niestety nie były najlepiej odebrane.
W Rosji nakręcili też duży i długi serial wg "Całego zdania nieboszczyka". Bo Chmielewska za naszą wschodnia granicą cieszyła się bardzo dużą popularnością i bardzo długo była na pierwszym miejscu zagranicznych pisarzy: miała ponad 9 milionów wydanych egzemplarzy... A czego się pani obawiała przy tej adaptacji?
Chmielewska dużo czerpała ze swojego życia, a te postacie, które stworzyła, są prawdziwe. I one też przechodzą przez kilka jej książek. A we "Wszystko czerwone" wszystko jest tak skomplikowane i tyle jest niekonsekwencji - tego się bałam. Wiedziałam, że potrzebny jest ktoś młody koło mnie, kto nie ma takiego bezkrytycznego sentymentu do Chmielewskiej, do tej historii. Kto to przeczyta i młodym umysłem, na trzeźwo, spojrzy i na nowo to rozszyfruje. I z moim synem postanowiliśmy pojechać na wakacje i zagłębić się w to. Ale od początku bardzo się cieszyłam na ten projekt.
Wydaje mi się, że wiem, jaka była Joanna. Rozumiem, czuję jej poczucie humoru, ten feeling, który miała z życiem...
Z ilu rzeczy musieliście zrezygnować? Czy bolało, kiedy pani syn, Andrzej Kłosiński, który był tym "młodym, trzeźwym umysłem" mówił "wyrzucamy to"?
O nie, nie: od początku wiedziałam, że będziemy musieli bardzo dużo rzeczy wyrzucić. Tam jest 8-9 tych zamachów, niedoszły trup ścieli się gęsto. Poza tym jest bardzo dużo niekonsekwencji, nielogiczności: musieliśmy nad tym przejść trochę do porządku dziennego.
A czego pani najbardziej żałowała, nad czym najbardziej "płakała"?
Dużo było tam takich rzeczy, których żałowałam. Nie mogliśmy ustawić tego tekstu z cholernym katafalkiem. Nie mogliśmy tego ustawić zarówno w dekoracji jak i całej akcji. Ponieważ z części tych zamachów zrezygnowaliśmy, w związku z tym katafalk też musiał w pewnym momencie wylecieć. Nawet obiektu znalezionego przez scenografa nie można było po prostu umieścić... Ale trzeba było - reżyseria jest sztuką rezygnacji. Chcę jeszcze powiedzieć, że strach, jak to publiczność odbierze, towarzyszy mi właściwie do teraz. I na pewno będą ludzie, którzy będą mieli wiele pretensji o to, że nie ma wielu wydarzeń z tej książki…
Kiedy w sieci pojawiła się informacja, że Teatr Telewizji realizuje "Wszystko czerwone", internet się rozgrzał. Po pierwsze jest ranking, kto mógłby zagrać Alicję i Joannę, po drugie - czemu Krystyna Janda?
Nie chciałam za nic w tym grać, bo uważałam, że jestem już za stara do tego - to są postacie dużo młodsze. Ale Zbyszek Dzięgiel [redaktor Teatru Telewizji - red.] mnie przekonał.
Mirek Kropielnicki strasznie mnie śmieszył. Za każdym razem, kiedy mówił "Pani ma prostatę", ze śmiechu nie mogłam dokończyć swojej kwestii
Bardzo dużo z Joanny Chmielewskiej było w powieściowej Joannie. Dawała jej swoich przyjaciół, historie ze swojego życia. Ile Krystyny Jandy było Joannie? Lub też - czy Krystyna Janda znajduje w sobie Joannę?
Myślę, że to rola rzeczywiście bardzo daleka od tego, co gram, nawet w komediach. Wydaje mi się, że wiem, jaka była Joanna. Obejrzałam wszystkie wywiady z nią, przeczytałem wszystkie biografie. Rozumiem, czuję jej poczucie humoru, ten feeling, który miała z życiem... Postarałam się to wszystko zebrać i nie zastanawiałam się długo, jak to grać. Wydawało mi się, że rozumiem, jaka to postać może być…
W książkach Chmielewskiej to Joanna prowadzi śledztwo i rozwiązuje zagadki. To ona jest osobą, która doprowadza do odkrycia mordercy. Natomiast u pani są poprzesuwane akcenty. I śledztwa nie prowadzi Joanna solo, tylko tam jest kwartet, czyli Alicja, Joanna, Zosia, i Pawełek. Dlaczego?
Od początku wiedziałam, że to jest czwórkowy bohater, zbiorowy. Ta czwórka jest ciągle razem, i dlatego myśmy się tak ciągle trzymali na ekranie razem. I chodziliśmy podobnie, i te dialogi były tak rozłożone, żeby to było po równo na cztery osoby. Od razu też wiedziałam, że Marysia powinna grać Alicję. Przyjaźń Joanny i Alicji, które przechodzą przez wszystkie książki Chmielewskiej, to jest nadzwyczajne porozumienie. I wiedziałam, że jeśli Marysia zagra Alicję - a my od lat gramy razem, jesteśmy matką i córką, podobnie dialogujemy, mamy podobne temperamenty - będzie widać, że ten związek trwa. Poza tym to w ogóle jest moja ukochana, wymarzona obsada. Na szczęście kręciliśmy w wakacje, więc oni byli wolni od teatrów i różnych obowiązków.
W tej realizacji wybija się też rola duńskiego detektywa, fenomenalnie zagranego przez Mirosława Kropielnickiego.
Tutaj przeważyła moja miłość do Mirka. Wiedziałam, że jemu trzeba oddać w ręce ten żart. Powiedziałam mu "nikt tylko ty". Długo się do tego przygotowywał, zaczął wcześniej niż my: zajął się nauką tego dziwnego języka, kompletnie wymyślonego przez Chmielewską. I ten Muldgaard jest w spektaklu bardzo ważny.
Od początku wiedziałam, że będziemy musieli bardzo dużo rzeczy wyrzucić. Strach, jak to publiczność odbierze, towarzyszy mi właściwie do teraz
Bardzo "gotowaliście się" na planie?
Tak, Mirek strasznie mnie śmieszył, kiedy grał. Za każdym razem, kiedy mówił "Pani ma prostatę", ze śmiechu nie mogłam dokończyć swojej kwestii…
W książkach Chmielewskiej rozwiązanie zagadki nie jest najważniejsze: tam liczy się warstwa obyczajowa, to wszystko, co się wydarza między ludźmi. To, co jest najzabawniejsze w jej historiach, to odkrywanie kolejnych poziomów, tego, co jeszcze się tam kryje, albo powstaje…
Komedia o śmierci nie jest bardzo polska. To znaczy takie potraktowanie w tej historii tych wszystkich ewentualnych zabitych, to jak my na to reagujemy, jak się z tego śmiejemy - nie było oczywiste. Polska tradycja mówienia o śmierci jest jednak bardzo smutna, czarna. I nie jesteśmy przyzwyczajeni do tego, by się z niej śmiać. Więc trzeba było to tak wyważyć, żeby ludzie się na nas nie obrazili.
Gdyby mogła pani jeszcze raz wyreżyserować powieść Chmielewskiej, to którą by pani wybrała?
Słyszałem, że jedna z platform kupiła prawa do wszystkich książek Chmielewskiej. Więc prawdopodobnie tam powstaną jakieś rzeczy. Z tymi prawami są pewne problemy i w pewnym momencie byliśmy wręcz zawieszeni: nie wiedzieliśmy czy mamy kontynuować pracę, czy nie. I to jest naprawdę wielka sprawa, wielki wyczyn, że się dało zdobyć prawa dla telewizji: ukłony i gratulacje dla dyrektora Michała Kotańskiego. A wracając do pytania: mogłabym reżyserować Chmielewską, bo to jest bardzo miłe. "Lesio" świetnie nadaje się do telewizji. Jednak większość jej książek, np. "Studnie przodków", "Całe zdanie nieboszczyka", "Boczne drogi" to jest materiał na serial lub film.
Rozmawiał Piotr Radecki
Premiera spektaklu "Wszystko czerwone" odbędzie się w poniedziałek, 23 listopada w Teatrze Telewizji (TVP1) oraz na żywo w serwisie TVP VOD, o godz. 20:30.
Źródło: wywiad
Chcesz czytać nas częściej?
Dodaj nas do preferowanych źródeł, aby nasze newsy zawsze wyświetlały Ci się na górze wyników Google.
Redaktor
Redaktor portalu internetowego Programu Trzeciego Polskiego Radia. Od zawsze zajmuje się szeroko pojętą kulturą, a szczególnym wskazaniem na kino, teatr i telewizję, chociaż nieobca jest mu również tematyka historyczna i polityczna. Pracę w mediach zaczynał wraz z Radiem ZET, by później współpracować z prasą, telewizją i portalami internetowymi. Z Polskim Radiem związany jest od pięciu lat.
Dziękujemy za przeczytanie artykułu. Aby być na bieżąco z informacjami Trójki, obserwuj nas na Facebooku oraz w Wiadomościach Google.