Dlaczego wciąż wracamy do starożytności? Rozmowa z autorem biografii Sokratesa

Agnieszka Lichnerowicz w swoim podcaście "Źródła europejskie" rozmawiała z Krzysztofem Łapińskim - filozofem, tłumaczem, doktorem habilitowanym w dziedzinie nauk humanistycznych, który pracuje na Uniwersytecie Warszawskim.

Jego książka - "Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa" znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike i to właśnie Sokratesowi był poświęcony najnowszy odcinek podcastu Trójki.

"Źródła europejskie" o Sokratesie

Sokrates to jeden z najważniejszych, najbardziej wpływowych europejskich filozofów. Jest nazywany ojcem europejskiej filozofii, żył przed naszą erą, a wydaje się być idealnym patronem na nasze czasy fejków, dezinformacji, manipulacji i wojen kognitywnych.

- Poza systemem szkolnym widać modę na starożytność. Może urzekająca jest uniwersalność starożytności - każda epoka zawsze w starożytności mogła się przeglądać, jak w jakimś zwierciadle. Może o to chodzi, żeby zobaczyć siebie z perspektywy pewnego rodzaju pytań, które stawiali starożytni - mówił prof. Łapiński.

Co filozofia przejęła po Sokratesie?

Dlaczego Sokrates jest uważany za ojca filozofii europejskiej? - Spójrzmy na poprzedników Sokratesa. Głosili pewne koncepcje, trochę filozoficzne, trochę naukowe. (…) Natomiast Sokrates wnosi coś zupełnie innego. On zaczyna działać. Nie patrzy w niebo, tylko zaczyna działać w kontekście miasta, polis, obywateli. Filozofia zanurza się w żywioł dyskusji, rozmów i w jakimś momencie sama dyskusja staje się równie istotna jak konkluzje - tłumaczył gość Agnieszki Lichnerowicz.

- To jest ciągła otwartość na podważanie jakichś stereotypów, ciągła otwartość na nowe, na przeformułowanie naszej wiedzy. To też próba otwarcia się na innego człowieka w takim sensie, że on staje się partnerem dialogu, a nie przeciwnikiem. Nie walczymy z nim, tylko próbujemy razem dojść do czegoś. To rodzaj aktywności intelektualnej, który potem przejmuje filozofia po Sokratesie - dodał prof. Łapiński.

Jak mówił gość Trójki, "filozofia powinna być otwarta na podejmowanie nowych kwestii, na zanegowanie swoich twierdzeń, krytyczna i autokrytyczna". - Ta otwartość intelektualna, że jeżeli ktoś mnie przekona, to powinienem zmienić moje poglądy, (...) to coś, co dziedziczymy po Sokratesie - opowiadał.

"Zmienił się sam sposób filozofowania"

- Zmienił się sam sposób filozofowania. To nie było już wygłaszanie podręcznikowych koncepcji, ale Sokrates zaczyna dyskutować, polemizować i sam ten żywioł dyskusji staje się w jakimś sensie filozofią - mówił autor biografii Sokratesa.

- Wraz z Sokratesem pojawia się też bardzo mocne przekonanie, że człowiek powinien niejako żyć filozofując. Filozofia staje się sposobem życia, bo to nie jest dyskutowanie o jakichś trywialnych sprawach, tylko o tym, co najistotniejsze w człowieku. Taka dyskusja może nie mieć końca, całe życie właściwie należy się zastanawiać nad tymi kwestiami, więc w jakimś sensie każdy z nas powinien żyć filozofią. Filozofia w tym ujęciu sokratejsko-platońskim staje się takim najważniejszym zadaniem, jakie człowiek może w życiu wykonywać - mówił prof. Krzysztof Łapiński.

Zachęcamy do wysłuchania całej rozmowy z prof. Krzysztofem Łapińskim. Na kolejne odcinki "Źródeł europejskich" zapraszamy w każdą środę o godzinie 12 na nasz kanał na YouTubie i na stronę podcastową Polskiego Radia.