"Bestiariusz". Wystawa o relacjach człowieka i zwierząt na przestrzeni wieków

Wg definicji bestiariusz to "literacki utwór dydaktyczny, popularny w średniowieczu, w którym opisowi wyglądu i zachowania zwierząt realnych i baśniowych towarzyszą ilustracje i komentarz objaśniający podstawowe dogmaty wiary i etyki chrześcijańskiej. Pisany wierszem lub prozą, prawie zawsze bogato ilustrowany. Ambicje naukowe twórców sprawiały, że ich ambicją było stworzenie pełnego opisu, kompendium wiedzy o zwierzętach. Przy czym w owym zbiorze zwierzęta istniejące rzeczywiście swobodnie mieszały się ze stworami fantastycznymi, których "realne istnienie" potwierdzała np. literatura antyczna. W efekcie obok np. wilka czy niedźwiedzia pojawiały się hydry, smoki czy jednorożce.

Złożone relacje między człowiekiem a zwierzętami

Można uznać, że twórcy wystawy "Bestiariusz" w warszawskim Muzeum Narodowym mieli jednak inne założenia. Ich celem było raczej prześledzenie wzajemnych relacji człowieka i zwierząt. Relacji które mieszczą się pomiędzy dwoma skrajnościami: od uwielbienia czy wręcz ubóstwienia po niewyobrażalne czasami okrucieństwo. Bo zwierzęta przenikają niemal każdy porządek ludzkiego doświadczenia. Trudno wyobrazić sobie historię ludzkości bez ich udziału, są obecne w mitach i religiach, sztuce, nauce, gospodarce oraz codziennym życiu. Wystawa pokazuje, jak różnorodne funkcje i znaczenia przypisywano dawniej zwierzętom, a zarazem jak złożone były i pozostają relacje między nimi a człowiekiem. To opowieść zarówno o zwierzętach, jak i o nas samych - o naszych wyobrażeniach, potrzebach, lękach i fascynacjach związanych z istotami nie-ludzkimi. Zostanie otwarta w Muzeum Narodowym w Warszawie już w piątek, 20 listopada.

Od fantastycznych hybryd po refleksję nad wymieraniem

"Bestiariusz" to duża, wielowątkowa wystawa, która ma charakter problemowy i krytyczny. Jej kolejne części ukazują wyobrażenia dotyczące pochodzenia zwierząt i ich miejsca w porządku świata - od mitów o stworzeniu, poprzez postacie bóstw o cechach animalistycznych, aż po fantastyczne hybrydy, znane z legend, baśni i sztuki. Następnie zaprezentowano początki naukowego podejścia do zwierząt - od nowożytnych gabinetów osobliwości, po ryciny i atlasy przyrodnicze, traktaty czy relacje z podróży. Zakończeniem ekspozycji jest prezentacja dzieł sztuki i obiektów użytkowych, będących refleksją nad praktycznym, emocjonalnym i kulturowym stosunkiem człowieka do zwierząt.

Instalacje artystyczne, ryciny, przedmioty "odzwierzęce"

Wśród eksponatów znajdują się obrazy, rzeźby, ryciny, rysunki, meble, ceramika, tkaniny, wreszcie - instalacje artystyczne, fotografie, a także różnorodne wyroby z materiałów pochodzenia zwierzęcego - szylkretu, piór, kości i futra, pergaminu, jedwabiu czy kurdybanu. Ostatni epizod wystawy dotyczy współczesnych relacji pomiędzy ludźmi a zwierzętami - ważnych kwestii związanych z wymieraniem gatunków, zmianami klimatycznymi, jak również rysującymi się przemianami (w tym prawnymi) w traktowaniu istot nie-ludzkich.

Wystawa "Bestiariusz" w Muzeum Narodowym w Warszawie będzie dostępna od 20 listopada do 14 marca 2027 roku.