Muzeum Sztuki Nowoczesnej: nowa wystawa o surrealizmie i antyfaszyzmie

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie oferuje nowe spojrzenie na surrealizm, który, według Magdy Lipskiej, kuratorki wystawy, dużej części publiczności znany jest jedynie obiegowo. Wystawa pozwala zrozumieć, czemu służyła surrealistyczna estetyka, przeciwko czemu była skierowana. Archiwalia i manifesty porządkują wiedzę i pozwalają zrozumieć ciąg przyczynowo-skutkowy sytuacji, w której znajdowali się ludzie w tamtym czasie.

12 rozdziałów o surreralizmie

Wystawa składa się z 12 rozdziałów. - Każdy z nich skupia się w jakimś konkretnym miejscu na mapie. Zaczynamy w Paryżu około 1930 roku. Przenosimy się do Pragi w latach 30. i 40. Wcześniej mówimy - jest to rodzaj prologu o Łodzi - o międzynarodowej kolekcji grupy a.r. przekazanej do lokalnego muzeum przed wojną. Wędrujemy przez Londyn, Kair, Berlin - opowiada kuratorka Dorota Jarecka. - Jest rozdział wystawy, który mówi o grupie artystów, którzy uciekają z Niemiec w okresie panowania tam Hitlera. Mamy rozdział "Niespokojny świat", o sytuacji powojennej w Europie, głównie Środkowo-Wschodniej. Opowiadamy również o grupie artystów, która działała w Paryżu przed wojną, a wyjechali z Polski już w okresie międzywojennym i później się rozproszyli po świecie: to Franciszka i Stefan Themersonowie oraz Teresa Żarnower - tłumaczy. Tematem, który pojawia się w jednej z części, jest także wojna o niepodległość Algierii, wokół którego ogniskowała się sztuka surrealistów w latach 60.

Surrealizm kontra faszyzm i kolonializm

Kuratorki zdejmują nacisk z tradycyjnych pojęć związanych z surrealizmem, takich jak wyobraźnia, marzenie i sen. Nie negują ich przydatności do opisywania tego kierunku, jednak zaznaczają, że te kategorie nie wystarczają. - Zwykle surrealizm pokazywany jest jako pewna estetyka zorientowana wokół marzeń sennych. My pokazujemy, że właściwie od samego początku, od wczesnych lat 30., surrealiści angażowali się nie tylko w walkę z faszyzmem, ale również z kolonializmem. Wielu surrealistów aktywnie i świadomie przyjmowało postawy antyfaszystowskie, a ich poglądy ogniskowały się wokół polityki antykolonialnej. Widać to zarówno w manifestach, jak i w niektórych dziełach międzynarodowego surrealizmu - wskazuje Dorota Jarecka. - Wystawa "Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm" pokazuje surrealizm jako ruch międzynarodowy, a przede wszystkim jako ruch polityczny, artystów, którzy walczą z faszyzmem w Europie, a także z europejskim projektem kolonialnym - dodaje Magda Lipska.

Pablo Picasso, Max Ernst i inni

Surrealizm był najbardziej aktywny od lat 20. do lat 60. XX wieku. To pierwszy w Polsce pokaz na tak dużą skalę dzieł artystów o międzynarodowej renomie, takich jak Pablo Picasso, Leonora Carrington, Max Ernst i Remedios Varo. Na ekspozycji znajdują się także dzieła mniej rozpoznawalnych przedstawicieli surrealizmu jak m.in. Kurt Seligmann, Wolfgang Paalen, Eileen Agar i Stanley William Hayter. Oglądać można również dzieła artystów tworzących w Czechosłowacji przed wojną, w jej trakcie i po niej. Są to m.in. Jindřich Heisler, Jindřich Štyrský, Toyen, Alois Wachsman, Emil Filla, Václav Tikal i Mikuláš Medek.

Wystawę "Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie można oglądać od 26 czerwca do 10 stycznia 2027 r. Szczegółowych informacji można szukać na stronie internetowej bądź w mediach społecznościowych.

 

mat.prasowe/PAP/Piotr Radecki