Picasso i "pikasiaki”. Nowoczesna ceramika w Muzeum Narodowym w Krakowie

Punktem wyjścia dla wystawy jest sześć półmisków Pabla Picassa pochodzących z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie. Towarzyszyć im będą obiekty polskich artystów i projektantów oraz wyroby produkowane w krajowych fabrykach ceramiki. Takie zestawienie ma pokazać, w jaki sposób międzynarodowe kierunki artystyczne znalazły odbicie w polskim wzornictwie drugiej połowy XX wieku.

Posłuchaj audycji w Trójce:

• Wystawa "Archiwum wahań" w bielskiej galerii BWA. Audycja "Terra kultura"
• Modernistyczne centrum Gdyni na liście UNESCO. Audycja "Przy stole"

Polska ceramika po odwilży 56 roku

Szczególną uwagę zwracają tak zwane "pikasy” lub „pikasiaki”. Nazwa ta odnosi się do charakterystycznej ceramiki, która rozwijała się w Polsce po połowie lat 50., wraz z nadejściem tzw. popaździernikowej odwilży. Artyści i projektanci zaczęli wówczas odchodzić od zasad socrealizmu i poszukiwać bardziej swobodnych rozwiązań formalnych.

W ceramice pojawiły się organiczne i asymetryczne kształty, mocne, często kontrastowe kolory oraz abstrakcyjne i stylizowane dekoracje. Ich stylistyka kojarzyła się z twórczością Picassa, stąd określenia "pikasy” i "pikasiaki”.

20 półmisków przywiezionych do Polski

Historia polskiego spotkania z ceramiką Picassa sięga 1948 roku. Artysta przyjechał wtedy do Polski na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, który odbywał się we Wrocławiu. Przywiózł ze sobą 20 dużych fajansowych półmisków wykonanych w Atelier Madoura w Vallauris na południu Francji.

Półmiski miały malowane i ryte dekoracje. Picasso zainteresował się ceramiką zaledwie dwa lata wcześniej, a współpraca z Atelier Madoura stała się ważnym etapem jego późniejszej twórczości. To w tym ośrodku artysta tworzył i dekorował talerze oraz naczynia o różnorodnych, często nietypowych kształtach. Przygotowane przez niego wzory były następnie powielane w seriach liczących od 25 do 500 egzemplarzy.

Obiekty przywiezione do Polski mają szczególny status. Są to wczesne prace ceramiczne Picassa, własnoręcznie przez niego malowane i ryte. Po prezentacji w holu Politechniki we Wrocławiu w 1948 roku trafiły do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Od sztuki użytkowej do eksperymentu

Wystawa w Kamienicy Szołayskich pozwala przyjrzeć się ceramice nie tylko jako dziedzinie sztuki, lecz także jako części historii wzornictwa. Prezentowane wyroby dekoracyjne i użytkowe powstawały w kilku polskich fabrykach ceramiki. Są przykładem poszukiwań projektantek i projektantów związanych między innymi z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie oraz fabrycznymi ośrodkami wzorcującymi.

Obok produkcji przemysłowej pokazana zostanie ceramika unikatowa. Na wystawie znajdą się prace kilkunastu twórczyń i twórców reprezentujących różne środowiska artystyczne – od Krakowa i Warszawy po Gdańsk i Wrocław. Autorami prac są m.in. Julia Kotarbińska, Helena Hussarska, Leszek Dutka, Andrzej Trzaska oraz Helena i Lech Grześkiewiczowie.

Wpływ Picassa na polską ceramikę 

"Picasso i pikasiaki. Nowoczesna ceramika” nie ogranicza się więc do pokazania wpływu jednego artysty na polską sztukę użytkową. Zestawienie jego półmisków z rodzimą ceramiką pozwala spojrzeć na przemiany, jakie zachodziły w polskim wzornictwie w okresie powojennym.

Wystawa "Picasso i pikasiaki. Nowoczesna ceramika” będzie dostępna w Kamienicy Szołayskich przy pl. Szczepańskim 9 w Krakowie od 11 września 2026 do 7 lutego 2027 roku. Kuratorką ekspozycji jest dr Bożena Kostuch.