"Szczęściarz": graficzna powieść o traumie, kaprysach losu i życiowym fatum

Fortune Gluckmann, fotoreporter wojenny, żyje między dwiema skrajnościami: blaskiem sławy, która przyszła za sprawą jego zdjęć, i samotnością, która dosięga go po każdym powrocie z frontu. "Szczęściarz" to opowieść o traumie, o kaprysach losu i o fatum, które zdaje się rządzić życiem człowieka. Pokazuje, że rzeczywistość bywa satyrą na samą siebie. Dynamiczna fabuła prowadzi czytelnika przez kolejne odsłony świata Fortune'a Gluckmanna. Świata pełnego pęknięć, w którym sens każdego wydarzenia może się zmieniać w zależności od tego, kto patrzy...

"Szczęściarz" - komiks czy powieść graficzna?

Pytanie "komiks czy powieść graficzna?" wydaje się być jedynie kwestią semantyczną. Jak zauważa Max Cegielski, w Polsce dyskusja, której nazwy używać, toczy się od przynajmniej 20 lat.

- Jestem przyzwyczajony do nazwy komiks, gdyż to była pierwotna nazwa tej dziedziny sztuki, która powstała przed kinem i filmem. I ja się trzymam komiksu, ale dostojnie i bardziej mądrze brzmi "powieść graficzna", więc mi to nie przeszkadza - mówi grafik Wojciech Stefaniec. - Chociaż akurat "komiks", jako słowo, które się składa z dwóch członów - comic strip (komiksowy pasek) - nie pasuje do tego, co zrobiliśmy z Wojtkiem. To jest zamknięta historia, więc pod tym względem chyba lepiej pasuje "powieść graficzna" - stwierdza.

- Nie znam się tak dobrze na nazewnictwie w tej branży i od siebie mogę tylko tyle powiedzieć, że zaczęliśmy używać określenia "powieść graficzna" w mediach społecznościowych, kiedy dowiedzieliśmy się, że ponoć algorytmy ucinają zasięgi słowa "komiks". To było dla wszystkich niezrozumiałe, ale też chyba wszyscy zaczęli tak robić, aby promocja komiksów się udawała - dodaje Wojciech Chamier-Gliszczyński.

Fortune Gluckmann i teoria wieloświatów

Opowieść w "Szczęściarzu" zaczyna się jak amerykańska historia wojenna o żołnierzu. Czy to, jak się nazywa główny bohater ma znaczenie? Czy jego wojenne doświadczenia mają znaczenie?

- Nasz bohater nazywa się Fortune Gluckmann. Fortune, czyli po polsku Fortunat oraz Gluckmann, czyli z niemieckiego "szczęśliwy człowiek". Czyli jest to zbitek dwóch słów, które znaczą mniej więcej to samo - szczęściarz. A sama historia wprost traktuje o PTSD wynikającym ze stresu wojennego. Główny bohater jest na wojnie, doświadcza wojennych traum, następnie leczy się w ośrodku na wyspie na jeziorze Huron. I w gruncie rzeczy przez cały komiks odbija mu się to czkawką: to PTSD, jego trauma i te wszystkie wydarzenia, co do których w sumie nie jesteśmy w stanie orzec, czy się zdarzyły naprawdę, czy on sobie to wymyślił. (…) Więc zasadza się to na tym, co ten człowiek przeżył i jakie blizny powstały w jego umyśle, gdyż to jest człowiek okaleczony, ale nie na ciele, tylko w głowie - opowiada Wojciech Chamier-Gliszczyński.

Tłumaczy zarazem, dlaczego akcja osadzona jest w rzeczywistości amerykańskiej, a nie na przykład polskiej. - Nie dało się osadzić tego komiksu w innych realiach ze względu na cały koncept, który zakłada pewnego rodzaju pomysły, obecne już w amerykańskiej popkulturze, zwłaszcza w filmach. Teoria wieloświatów Hugh Everetta jest tam już obecna i trudno byłoby osadzić ten komiks, bliżej, np. w naszych warunkach. Zastanawiałem się nad tym, ale wyglądałoby to po prostu nieautentycznie, przaśnie - wskazuje.

Wojciech Chamier-Gliszczyński, Wojciech Stefaniec "Szczęściarz"/ Foto: mat. prasowe

Grafik - człowiek, który spina wszystko

Komiks, czy też powieść graficzna, składa się z dwóch warstw - tekstowej i ilustracyjnej, graficznej. Obie są równie ważne. Jaka jest więc rola grafika w tworzeniu takiego dzieła? Czy można go porównać do reżysera filmu, operatora i montażysty ?

- Powiem więcej: ja jestem też wszystkimi aktorami, bo muszę się wczuć w nastrój danej sceny. Np. gdy scena jest dramatyczna, wszystko jest ukryte, wszystko jest przekazywane w detalach gestów. (…) Jestem tymi aktorami, ale też jestem reżyserem, bo muszę to wszystko spinać ze sobą, żeby miało sens. Jestem operatorem, który operuje danym ujęciem - czy bardziej dramatycznym czy oddalającym się animacyjnie. Jestem też tym składającym strony w całość (…) To mi pasuje, bo to jest trzymanie kontroli nad historią: nadawanie jej tempa i kontrola tego tempa - tłumaczy Wojciech Stefaniec. - Ten komiks dopieszczaliśmy do tego stopnia, że plik już był w drukarni, ale jeszcze jedną rzecz trzeba było tam zmienić: chodziło o tekst, ale też w ilustracjach były jakieś kosmetyczne zmiany. Więc ten komiks. choć ma 100 stron, jest tak pełny detali w warstwie lingwistycznej jak i graficznej. Jest dużo, dużo wątków, które wypływają po kolejnym przeczytaniu tej historii. Więc pod tym względem dla mnie jest to czysta przyjemność artystyczna - zapewnia.

- Wojtek jest pisarzem, nie twórcą scenariuszy komiksowych, więc tutaj ja miałem troszkę lepszą pozycję. Kierowałem go na pewne tory, tłumaczyłem co warto zrobić, albo w którą stronę iść. Po prostu ja w tym siedzę już od paru dekad, więc dobrze się w tym czuję - dodaje.