"Plac zabaw Putina" - dokument Konrada Szołajskiego o rosyjskiej wojnie hybrydowej

Para polskich dokumentalistów (reżyserowi Konradowi Szołajskiemu partneruje producentka Małgorzata Prociak) rusza przez Europę Środkowo-Wschodnią, aby zbadać działania prowadzone przez rosyjskie służby poniżej progu wojny. Tropią agentów GRU związanych z wysadzaniem składów amunicji i próbami otrucia przeciwników Moskwy nowiczokiem. Rozmawiają z politykami, przedstawicielami służb, ekspertami, agentami wpływu i schwytanym rosyjskim szpiegiem. Ich śledztwo prowadzi do pytania o wojnę hybrydową - działania prowadzone przez lata bez formalnego wypowiedzenia wojny i często poza świadomością zwykłych obywateli.

Polska i Czechy - operacje równoległe

"Plac zabaw Putina" to koprodukcja norwesko-czesko-bułgarsko-łotewsko-niemiecko-polska. Prace nad nią rozpoczęły się w 2019 r. od analizy tzw. „Afery taśmowej” (nielegalne nagrania spotkań polityków PO w restauracji Sowa i Przyjaciele) z 2014 r.

- Mój kolega, czeski producent i reżyser Filip Remunda, zwrócił uwagę na to, że kiedy w Polsce doszło do afery podsłuchowej, u nich działali sabotażyści rosyjscy, wysadzający składy amunicji. Z czasem wyszło na jaw, że ci sami agenci Putina byli zamieszani w wiele takich akcji w kilku krajach: w Czechach, w Anglii, Bułgarii, Czarnogórze. Filip zapytał, czy bym tego nie uwzględnił, że to są operacje równoległe - wspomina Szołajski początki powstawania filmu. - W tej operacji medialnej, jedną z najostrzej atakowanych osób był minister Sikorski. Zapewne dlatego, że wspierał Ukrainę jako polski Minister Spraw Zagranicznych i wysłannik Unii Europejskiej. Nie bez przyczyny znalazł się na pierwszym miejscu kremlowskiej listy osób do skompromitowania. Amunicja z wysadzonych magazynów w Czechach miała jechać na Ukrainę, do obrony w Donbasie. To był właśnie wspólny mianownik obu tych operacji: Ukraina - kraj atakowany przez Rosję - miał zostać odcięty od pomocy z Zachodu - tłumaczy.

- Nasze śledztwo wskazywało na to, że trzeba pojechać do Bułgarii, ponieważ tam było dziesięć razy więcej tego typu zdarzeń. To się zaczęło powiększać jak tocząca się kula śniegowa - dodaje.

Rozszerzenie spectrum obserwacji

Telewizja ARTE zaproponowała Szołajskiemu rozszerzenie wątku o kontekst nie tylko polsko-czeski, ale o pokazanie systemu działań Putina w większej części Europy. - Popatrzyłem na mapę i zauważyłem, że dużo jest takich incydentów w pasie wokół Federacji Rosyjskiej, w krajach, które kiedyś należały do obozu radzieckiego. Tak doszło do tego, że rozszerzyliśmy spektrum obserwacji: od afery podsłuchowej w Polsce do całego systemu rosyjskich działań hybrydowych w Europie Środkowo-Wschodniej - mówi reżyser. - Kiedy ruszałem na tę wyprawę, nie do końca zdawałem sobie sprawę z tego, co zobaczę i jakie będą efekty. Wiedziałem tylko, że chcę zbadać, na ile realnie istnieje wojna hybrydowa, jak się przejawia i kto ją realizuje. To było nasze pytanie „kierunkowe” - wskazuje.

Obraz jest mniej podatny na manipulację

W "Placu zabaw Putina" Szołajski stara się "nie stawiać tez, a zadawać pytania, np. czy rzeczywiście nam coś grozi i w jakim stopniu". W filmie występują m.in. była prezydent Łotwy Vaira Vike-Freiberga, były prezydent Bułgarii Rosen Plewneliew, były wicepremier Mołdawii Vladislav Kulminski oraz minister obrony Bułgarii Todor Tagarew, którzy tłumaczą, w jaki sposób rosyjska wojna hybrydowa działa na ich terenie. Na ekranie pojawiają się także ludzie, którzy, jak ich opisuje, "świadomie bądź nie, realizują politykę Kremla".

- W mojej ocenie, w tym momencie, film dokumentalny jest wyjątkowo dobrym wehikułem do pokazania stosunkowo dużej liczbie odbiorców, na czym polega zagrożenie. Film dokumentalny ma wielką siłę, bo obraz jest z natury prawdziwy, mniej niż tekst podatny jest na manipulację. Trudno jest z obrazem polemizować, bo po prostu widać, jak jest - tłumaczy reżyser swoją decyzję wyboru dokumentu, jako środka komunikacji.