Suzanne Treister: przyszłość zapisana w snach i algorytmach. Nowa wystawa w MS w Łodzi

Wystawa "Prorocze śnienie” to ponad cztery dekady twórczości artystki, która technologię, mistycyzm i fikcję wykorzystuje do zadawania pytań o władzę, kontrolę i przyszłość naszej planety.

Posłuchaj audycji w Trójce:

• "Terra kultura": Joanna Mytkowska o planach Muzeum Sztuki Nowoczesnej
• Wszystkie wydania audycji "Terra kultura"

Artystka, która przewidziała cyfrową rzeczywistość

Suzanne Treister, urodziła się 1958 roku w Londynie, od końca lat 80. przygląda się technologiom, które dopiero miały na dobre wejść do codzienności. Jej wczesne prace dotyczące gier wideo, wirtualnej rzeczywistości i oprogramowania komputerowego dziś nabierają szczególnego znaczenia. Prezentowane w Łodzi serie "Video Game Paintings” i "Software” pokazują hipotetyczne aplikacje, przypominające rozwiązania, bez których trudno wyobrazić sobie współczesny świat.

Retrospektywa prowadzi widzów chronologicznie przez różnorodne obszary praktyki Treister: od malarstwa i rysunku, przez fotografię i wideo, po sztukę internetu i technologie interaktywne. Artystka nie traktuje jednak technologii jako celu samego w sobie. Interesuje ją przede wszystkim to, jakie relacje tworzą się pomiędzy technologią, społeczeństwem, nauką, władzą i systemami kontroli.

Podróże w czasie, sztuczne życie i okultyzm

Jednym z najważniejszych projektów prezentowanych na wystawie jest monumentalny cykl "Time Travelling with Rosalind Brodsky” (1995–2006). Jego bohaterką jest fikcyjne alter ego artystki. Badaczka Rosalind Brodsky jest przekonana, że pracuje w londyńskim Instytucie Militroniki i Zaawansowanej Interwencyjności Czasowej.

Treister buduje wokół niej rozbudowany świat fikcji, wykorzystując kostiumy, urządzenia i dokumentację rzekomych badań. Projekty takie jak "GOLEM/LOEW: Artificial Life”, "Operation Swanlake” czy "HEXEN 2039” dotyczą odpowiednio sztucznego życia, operacji wojskowych i wykorzystania praktyk okultystycznych w wojnie psychologicznej.

Fikcja staje się tu narzędziem analizy rzeczywistości. Tworzone przez artystkę alternatywne światy pozwalają spojrzeć na współczesność z dystansu, jednocześnie odsłaniając jej mniej oczywiste mechanizmy.

Internet między kontrolą a kontrkulturą

Szczególne miejsce zajmuje cykl "HEXEN 2.0” (2009–2011). Treister przygląda się w nim historii internetu, jego militarnym korzeniom oraz rozwojowi cybernetyki. Autorskie diagramy alchemiczne i karty tarota stają się nietypowymi narzędziami do opowiadania o globalnej manipulacji, kontroli i systemach komunikacji.

Artystka zestawia te procesy z historią ruchów kontrkulturowych i oddolnych inicjatyw społecznych. Zamiast przedstawiać technologię jako neutralne narzędzie, pyta o to, kto ją tworzy, kto kontroluje przepływ informacji i w jaki sposób wpływa ona na społeczeństwo.

Sztuczna inteligencja i nadzieja dla planety

W najnowszych pracach Treister kieruje uwagę ku problemom, które dziś znajdują się w centrum debaty o przyszłości. „HEXEN 5.0” (2023–2025) łączy refleksję nad sztuczną inteligencją, fizyką kwantową i kryzysem klimatycznym. Symbolika tarota i diagramy alchemiczne służą tym razem do poszukiwania alternatywnych sposobów myślenia o przyszłości.

Retrospektywa w Muzeum Sztuki w Łodzi jest kontynuacją wieloletniego zainteresowania instytucji twórczością Treister. Wystawa powstała w partnerstwie z Modern Art Oxford, gdzie została pokazana po raz pierwszy jesienią 2025 roku. W 2027 roku jej nową odsłonę przygotuje MIMA w Middlesbrough. Ekspozycji w Łodzi towarzyszy program wydarzeń i działań edukacyjnych współfinansowany przez British Council.

Wystawa "Prorocze śnienie" potrwa od 9 października 2026 roku do 14 marca 2027 roku.