"Polski modernizm. Walka o piękno". Bezpłatna wystawa w Willi Gawrońskich

Wystawa "Polski modernizm. Walka o piękno" będzie prezentowana w Willi Gawrońskich w Warszawie od 2 września do 11 października 2026 roku, od środy do niedzieli w godzinach 12.00-19.00. Wstęp jest bezpłatny, obowiązuje rejestracja na wejściówki.

Wystawa była wcześniej prezentowana we wnętrzach ikonicznego mediolańskiego wieżowca Torre Velasca podczas tegorocznego Milan Design Week. 

Posłuchaj audycji Trójki:

• Wystawa "Archiwum wahań" w bielskiej galerii BWA. Audycja "Terra kultura"
• Modernistyczne centrum Gdyni na liście UNESCO. Audycja "Przy stole"

Polski modernizm

Polski modernizm wyrósł z paradoksu. Miał być projektem nowoczesności, choć powstawał w kraju, który przez większą część XX wieku zmagał się z niedoborem materiałów, ograniczeniami technologicznymi i politycznymi konsekwencjami historii. Zamiast traktować te warunki wyłącznie jako przeszkodę, projektanci zamieniali je w impuls do eksperymentu. Z lnu, konopi, drewna, wiórów i tego, co było dostępne, powstawały przedmioty, które miały nie tylko odpowiadać na codzienne potrzeby, ale też zmieniać sposób życia.

Wystawa "Polski modernizm. Walka o piękno" przygląda się temu doświadczeniu - pomiędzy niedoborem a ambicją, funkcją a formą, lokalnością a europejską nowoczesnością - i sprawdza, co z jego dziedzictwa pozostaje ważne dzisiaj.

Wystawa wraca do Warszawy

Wystawa Fundacji Visteria została po raz pierwszy zaprezentowana podczas Milan Design Week 2026. Teraz wraca do Warszawy w nowej odsłonie, przygotowanej specjalnie dla Willi Gawrońskich. Fasada przedwojennej Willi Gawrońskich w Alejach Ujazdowskich zostanie przesłonięta zieloną płachtą przypominającą siatki stosowane podczas remontów.

To nawiązanie do tematu wystawy i warunków, w jakich rozwijał się polski modernizm, a zarazem zapowiedź przyszłości budynku - planowanej rewitalizacji oraz powstania tu nowego prywatnego muzeum sztuki i designu.

Warszawska odsłona została również wzbogacona o dzieła, których nie prezentowano w Mediolanie - między innymi Erny Rosenstein, Marii Jaremy i Jerzego Nowosielskiego, należące do kolekcji przyszłego muzeum. Ich obecność poszerza opowieść o polskim modernizmie o perspektywę sztuki i pokazuje związki pomiędzy projektowaniem, architekturą a praktyką artystyczną XX wieku. Sama historyczna, neobarokowa Willa Gawrońskich staje się jednym z materiałów wystawy: jej architektura zostaje skonfrontowana z językiem modernizmu, a wnętrza poddane transformacji.

Kuratorkami ekspozycji są Federica Sala, niezależna ekspertka współpracująca z czołowymi międzynarodowymi instytucjami i członkini Rady Programowej Fundacji Visteria oraz Anna Maga, kuratorka Galerii Wzornictwa Polskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie.

"Walka o piękno"

Tytuł wystawy nawiązuje do tekstu Ireny Krzywickiej z 1948 roku. "Walka o piękno" oznaczała w nim coś więcej niż estetykę - była walką o jakość życia i próbą budowania nowoczesnego społeczeństwa poprzez sztukę, architekturę i wzornictwo. Dlatego wystawa nie traktuje modernizmu jako zamkniętego stylu, lecz jako sposób myślenia o człowieku, materiale, technologii i przyszłości.

W Willi Gawrońskich spotykają się różne oblicza tego zjawiska: od przedwojennej awangardy i funkcjonalizmu, przez powojenne eksperymenty materiałowe i przemysłowe, po współczesne reinterpretacje modernistycznego dziedzictwa.

Wśród prezentowanych twórców znaleźli się m.in. Jan Kurzątkowski, Bohdan Lachert, Teresa Kruszewska, Maria Chomentowska, Julia Keilowa, Roman Modzelewski, Władysław Wincze, Zbigniew Horbowy, Wojciech Zamecznik, Aleksander Kuczma, Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński i Edward Krasiński, a także przedstawiciele współczesnej sceny projektowej i artystycznej.

Leżak Lacherta i krzesło Kuczmy

Jednym z kluczowych zestawień jest funkcjonalistyczny leżak Bohdana Lacherta i postmodernistyczne krzesło Aleksandra Kuczmy. Pokazuje ono, że polski modernizm nie miał jednego języka: bywał surowy i funkcjonalny, ale także eksperymentalny, ornamentalny, kolorowy czy rzeźbiarski. Obecność dzieł Kobro, Strzemińskiego i Krasińskiego dodatkowo rozszerza tę opowieść poza design, wskazując na ścisłe związki pomiędzy sztuką, architekturą i projektowaniem. Jedna z rzeźb Katarzyny Kobro symbolicznie zaznaczy wejście na wystawę.

Warszawska odsłona wystawy stawia także pytanie o to, czym jest nowoczesność dzisiaj. Modernizm narodził się w epoce wiary w przemysł i produkcję, współczesność musi natomiast mierzyć się z ich nadmiarem. W tym kontekście powracają pytania o trwałość, odpowiedzialność za materiał, jakość i rzeczywiste potrzeby człowieka. Polski modernizm. Walka o piękno szuka więc nie tyle odpowiedzi na pytanie, czym był modernizm, ile tego, czego możemy się od niego nauczyć.

Ewelina Kołaczek, Fundacja Visteria