João Maria Gusmão w Zachęcie. Film jako ślad światła, pamięci i wyobraźni
W Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki od dziś można oglądać wystawę João Marii Gusmão "Śladami Białego Tygrysa”. Portugalski artysta wykorzystuje analogową taśmę filmową, by przyglądać się temu, jak obrazy powstają, przechowują pamięć i wpływają na nasze postrzeganie rzeczywistości. Ekspozycję tworzy dwanaście prac filmowych, prezentowanych w formie zapętlonych projekcji 16 mm.
João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa
Foto: mat.prasowe/Zachęta
Wystawa "Śladami Białego Tygrysa” (Following the White Tiger) to najnowszy etap eksperymentów João Marii Gusmão z filmem analogowym. Artysta traktuje obraz nie tylko jako zapis rzeczywistości, lecz także jako fizyczny ślad działania światła. Interesuje go materialność taśmy, proces rejestracji i projekcji oraz sposób, w jaki techniczne właściwości filmu wpływają na odbiór przedstawienia.
Posłuchaj audycji w Trójce:
W czasach zdominowanych przez obrazy cyfrowe powrót do analogowego medium pozwala Gusmão zwrócić uwagę na fizyczny wymiar filmu. Światło pozostawia ślad na światłoczułej taśmie, a nieruchome klatki, wyświetlane kolejno, tworzą iluzję ruchu. Artysta bada tym samym granicę między materialnym obiektem a obrazem, który uruchamia skojarzenia, wspomnienia i wyobrażenia.
Wystawę przygotowaną pod kuratorską opieką Post Brothers można oglądać w warszawskiej Zachęcie od 27 sierpnia.
Biały Tygrys i "papierowy tygrys”
Tytuł ekspozycji nawiązuje do pracy "The School of the White Tiger” z 2024 roku. Gusmão przedstawia w niej szkołę kung-fu we Francji, a jednym z punktów wyjścia dla filmu staje się obserwacja zamalowywania graffiti na fasadzie budynku. Powtarzające się gesty i ruchy tworzą rodzaj abstrakcyjnego malarstwa, przywołującego skojarzenia z ruchem zwierząt i sztukami walki.
Motyw białego tygrysa zostaje zestawiony z pojęciem "papierowego tygrysa” (paper tiger), które spopularyzował Mao Zedong. Określenie odnosiło się między innymi do amerykańskiego imperializmu i zagrożenia nuklearnego w okresie zimnej wojny. W pracy Gusmão motyw ten staje się punktem wyjścia do rozważań nad relacją pomiędzy pozorem siły a kruchością oraz pomiędzy tym, co widoczne, i tym, co pozostaje ukryte.
Film między rzeczywistością a iluzją
Gusmão interesuje się filmem jako techniką, która sama w sobie produkuje iluzję. Następstwo nieruchomych obrazów sprawia, że widz doświadcza ruchu, którego fizycznie nie ma na pojedynczej klatce. Ta zależność między tym, co rzeczywiste, a tym, co konstruowane przez aparat, jest jednym z najważniejszych tematów praktyki artysty.
Dwanaście prac prezentowanych w Zachęcie określanych jest przez Gusmão jako "rzeźby filmowe”. Wiele z nich powstało podczas rezydencji realizowanych w tej instytucji. Ich zapętlone projekcje tworzą przestrzeń opartą na powtórzeniu, rytmie i skojarzeniach. Film przestaje być wyłącznie medium narracji, a staje się obiektem, który można obserwować niemal jak rzeźbę.
Z warszawskiej Zachęty do Lizbony
Warszawska wystawa jest częścią większego projektu, który będzie kontynuowany w Portugalii. Po prezentacji w Zachęcie ekspozycja trafi do Sismógrafo w Porto, gdzie odbędzie się specjalna prezentacja. Kolejnym etapem będzie realizacja nowej pracy we współpracy ze studentami School of Arts na Universidade Católica Portuguesa.
W marcu 2027 roku projekt ma zostać zwieńczony rozbudowaną wystawą w Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia (MAAT) w Lizbonie. Towarzyszyć jej będzie publikacja zawierająca teksty artysty i kuratora poświęcone relacjom między obrazem, myśleniem i praktyką artystyczną.
João Maria Gusmão. Artysta filmu, fotografii i rzeźby
João Maria Gusmão, urodził się w 1979 roku, artysta mieszka i pracuje w Lizbonie. Od ponad dwóch dekad rozwija praktykę obejmującą między innymi film analogowy, fotografię, rzeźbę, rysunek i instalację. Zajmuje się również literaturą, działalnością kuratorską i wydawniczą.
W latach 2001–2018 współpracował z Pedro Paivą. Artyści wspólnie prezentowali swoje prace na międzynarodowych wystawach, m.in. reprezentowali Portugalię na 53. Biennale w Wenecji
Jego prace znajdują się w kolekcjach między innymi Muzeum Sztuki w Łodzi, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, MACBA, Centre Georges Pompidou, Tate Modern, SFMOMA, Philadelphia Museum of Art, Nouveau Musée National de Monaco oraz Museu de Serralves.
Wystawa „João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa” otwiera się 27 sierpnia o godz. 19, będzie można ją obejrzeć do końca października.