"Języki z wody" w Pawilonie Polskim w Wenecji o komunikacji głuchych i słyszących

Kuratorkami wystawy "Języki z wody" są Ewa Chomicka i Jola Woszczenko. Funkcję komisarza Pawilonu Polskiego w Wenecji pełni Agnieszka Pindera - dyrektorka Zachęty.

Posłuchaj audycji w Trójce:

• "Terra Kultura": Pawilon Polski podczas 61. Międzynarodowej Wystawy Sztuki w Wenecji
• "Dobrze Zaprojektowane": Jerzy Porębski - wystawa "I cóż z tego, że świat wisi na włosku"

"Języki z wody" opowiadają o komunikacji nie tylko językiem fonicznym

Osią opowieści wystawy "Języki z wody” są historie utraty i odbudowy – od odradzania się kultur wielorybów, po współczesne próby odzyskiwania języków i narracji marginalizowanych przez dominujące systemy komunikacji. Społeczny Chór w Ruchu wykonuje interpretacje pieśni wielorybów - jednocześnie w języku fonicznym i w międzynarodowym języku migowym.

- Ta wystawa to opowieść o wielu sprawach - mówiła w audycji "Terra Kultura" współautorka projektu Bogna Burska. Zdaniem artystki, podstawowym fundamentem ekspozycji w Pawilonie Polskim jest praca z komunikacją, ale komunikacją nie tylko ludzką, nie tylko w języku fonicznym i języku migowym, ale też komunikacją innych istot.

- Pracujemy z komunikacją wielorybów, która okazuje być się równie złożona co nasza ludzka, więc w szerokim sensie o tym jest ten projekt - wyjaśniała gościni audycji. - To również o budowaniu współpracy, o tworzeniu połączonego języka, który zarówno wyraża się dźwiękiem, jak i obrazem, i przestrzenią, i używaniu go do pracy z jeszcze zupełnie inną komunikacją i z tą, którą teraz dopiero poznajemy. Jest o tym, jak w ogóle się buduje współpracę - dodała.

Zaproponować słyszącym inne sposoby komunikacji 

Z kolei Daniel Kotowski, który jest osobą głuchą, zwrócił uwagę, że ludzka cywilizacja do tej pory cały czas podkreślała dominujący tylko jeden sposób komunikacji. - I kiedy ludzie napotykają kryzysowe sytuacje, w których zmieniają się warunki, to nie mają tych narzędzi, zasobów do obejścia barier komunikacyjnych i porozumiewania się w inny sposób. A można komunikować się nie tylko mową, ale też na piśmie, językiem migowym i w różne inne sposoby wykorzystujące modalność wizualną - zauważa. 

- My, głusi, mamy ten narzędziownik komunikacyjny bardzo bogaty i potrafimy elastycznie dopasowywać się do sytuacji komunikacyjnych. Dlatego w tym projekcie chcemy zaproponować słyszącym też te inne sposoby i sprzeciwić się myśleniu jednotorowemu, że ta komunikacja musi być tylko za pomocą języka fonicznego. Chcemy pokazać to, że ta mniejszość głuchych, która była spychana na margines, naprawdę wnosi nową jakość, która może wpłynąć pozytywnie na całe społeczeństwo - podkreślał Daniel Kotowski. 

Instalacja łączy obraz, dźwięk oraz doświadczenie fizyczne – poprzez fale akustyczne, przywołujące wrażenia wokalizacji i echolokacji waleni. Choreografię zbiorowego ciała Chóru inspiruje ruch ławicy ryb.

Geneza projektu "Języki z wody”

Projekt odwołuje się do idei Deaf Gain, która postrzega głuchotę jako odrębną kulturę i źródło nowych form ekspresji. Część materiału powstaje w wodzie. To środowisko, gdzie odwracają się role komunikacyjne: osoby głuche zachowują swobodę języka migowego, podczas gdy dźwięk ulega deformacji. Granica między powietrzem a wodą stanie się przestrzenią spotkania różnych języków i sposobów percepcji.

"Języki z wody” rozwijają wątki z pracy „Bunt Głuchych. Odnowa” (Zachęta, 2025) oraz nawiązują do nagrań Rogera Payne’a "Songs of the Humpback Whale” (1970), które zapoczątkowały globalny ruch ochrony wielorybów, ujawniając złożoność ich komunikacji.

Wystawę na Biennale w Wenecji będzie można zwiedzać od 9 maja do 22 listopada tego roku.