Tadeusz Różewicz mógł dostać Nobla? Archiwa noblowskie odtajnione
Poeta i dramaturg Tadeusz Różewicz i pisarz Józef Mackiewicz znaleźli się na liście kandydatów do literackiej Nagrody Nobla w 1975 r. – wynika z odtajnionego z początkiem stycznia po 50 latach archiwum Akademii Szwedzkiej. Nagroda Nobla za 1975 r. przypadła ostatecznie włoskiemu poecie i eseiście Eugenio Montale.
Tadeusz Różewicz kandydował do literackiej Nagrody Nobla w 1975 roku
Foto: PIOTR POLAK/PAP
Według dokumentów, Różewicz został nominowany przez prof. Nilsa Ake Nilssona z Uniwersytetu Sztokholmskiego oraz prof. Józefa Trypućkę z Uniwersytetu Uppsalskiego. Polak znajdował się na liście kandydatów do Nagrody Nobla już kilkakrotnie w latach 60. i na początku 70. Natomiast Mackiewicz został zgłoszony w 1975 r. po raz pierwszy. Uczyniła to w liście do Akademii Szwedzkiej prof. Jadwiga Maurer z Uniwersytetu w Kansas w USA.
Posłuchaj audycji w Trójce:
- Alberto Manguel z wizytą w Trójce we "Wszystkich Książkach Świata"
- Andrzej Mastalerz: czytanie jest niebezpieczne, bo tworzy ludzi... wolnych w "Dobrze się czyta"
Dokumenty dotyczące nominacji oraz wyboru laureatów Nagrody Nobla pozostają tajne przez 50 lat. Tegorocznego laureata Nagrody Nobla z dziedziny literatury poznamy na początku października.
Różewicz o wojnie bez romantyzowania
Tadeusz Różewicz urodził się w 1921, jako młody człowiek walczył w szeregach Armii Krajowej. Po wojnie zdał maturę i zaczął studia na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1947 r. ukazał się tom "Niepokój”, uważany za poetycki debiut Różewicza. Był jednym z pierwszych poetów, którzy zareagowali na okrucieństwa wojny nie tylko treścią poezji, ale zmianą jej formy, odrzuceniem romantycznego sztafażu, surowym obrazowaniem. Różewicz pisał bez patosu, jego poezja stała się rzeczowa i konkretna, nazywano ją "poezją ściśniętego gardła”. Dla Różewicza literatura nie była grą ani zabawą, tylko jedną z najważniejszych, śmiertelnie poważnych spraw w życiu. Zmarł w 2014 roku.
Wprowadził do polskiego dramatu nowy typ bohatera, często bez wyraźnie określonej tożsamości, biernego, nieuporządkowanego wewnętrznie, zbliżonego trochę do bohatera średniowiecznych moralitetów. Swój typ teatru Różewicz nazywał teatrem realistyczno-poetyckim. Poza napisaną w 1959 r. "Kartoteką” najsłynniejsze sztuki Różewicza to m.in. "Białe małżeństwo”, "Stara kobieta wysiaduje”, "Odejście głodomora”, "Pułapka”, "Do piachu”.
Mackiewicz kwestionował oficjalne autorytety
Józef Mackiewicz urodził się w 1902 roku, studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Wileńskim. Pisywał reportaże ze swoich wędrówek po Kresach, które publikował w wileńskim "Słowie”. Mackiewicz opublikował osiem powieści, tom nowel, trzy książki publicystyczne, kilka broszur i dwa tomy wspomnień.
W swoich książkach stale kwestionował oficjalne autorytety. Jeszcze w wydanym przed wojną tomie reportaży pt. "Bunt rojstów” piętnował sanacyjną politykę zacierania w imię polskiej racji stanu językowego, religijnego i kulturowego zróżnicowania Kresów wschodnich. W czasie wojny w konspiracyjnych broszurach, a po wojnie w powieści "Nie trzeba głośno mówić” zarzucał władzom podziemnym, że przez wymianę informacji de facto współpracowały z Armią Czerwoną. W latach 60. i 70. atakował Watykan i Kościół katolicki w Polsce za ugodową – jego zdaniem – politykę wobec komunistów. Zmarł w 1985 roku.