Wajda, Fogg, Giedroyć, Czapski, Polskie Radio. Patroni 2026 roku

Sejm i Senat już kilka miesięcy temu ogłosili patronów roku 2026, wskazując osoby oraz wydarzenia szczególnie ważne dla polskiej historii, kultury i tożsamości. Wielokrotnie wybór pada na postaci, których rocznice urodzin lub śmierci obchodzimy w danym roku. Początek roku to dobra okazja, by przypomnieć naszych patronów.

Posłuchaj audycji Trójki:

• Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego. Audycja "Trójkowo, filmowo"
• Jerzy Giedroyć o emigracji i paryskiej "Kulturze"

Sejm postanowił, że 2026 będzie obchodzony jako Rok Józefa Czapskiego, Ignacego Daszyńskiego, Sergiusza Piaseckiego, Stanisława Staszica, Mieczysława Fogga, Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, a także Polskiego Radia, Polskich Kolei Państwowych i Profilaktyki Zdrowotnej. Senat postanowił z kolei, że patronami zostaną Andrzej Wajda, Jerzy Giedroyć, Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka, Miasto Gdynia i Robotnicze Protesty Czerwca 1976.

Patroni 2026. Uchwały Sejmu

Sejm ustanowił rok 2026 roku Rokiem Mieczysława Fogga "w uznaniu dla dorobku artystycznego tego wybitnego pieśniarza, jego zasług dla promocji kultury polskiej na całym świecie, a także jego patriotyzmu i postawy, jaką prezentował w czasie wojny polsko-bolszewickiej, niemieckiej okupacji z okresu II wojny światowej i powstania warszawskiego". W roku 2026 przypada 125. rocznica urodzin artysty.

Jednym z patronów jest też Józef Czapski, żyjący w latach 1896–1993, wybitny malarz, jednym z czołowych przedstawicieli środowiska kapistów, które odegrało kluczową rolę w polskiej sztuce dwudziestolecia międzywojennego. Był także znakomitym pisarzem, autorem głębokich esejów o sztuce i literaturze oraz unikalnych dzienników obejmujących około trzystu zeszytów. Jako uczestnik wojny polsko-bolszewickiej został odznaczony Orderem Virtuti Militari. W 2026 roku przypada 130. rocznica urodzin malarza.

Posłowie ustanowili także, że patronem 2026 roku będzie Ignacy Daszyński. W 2026 roku przypada 160. rocznica urodzin i 90. rocznica śmierci Daszyńskiego - premiera, marszałka Sejmu i jednego z Ojców Niepodległości.

Sergiusz Piasecki - weteran wojny polsko-bolszewickiej, as polskiego wywiadu, ale i przemytnik, awanturnik, więzień - też został patronem 2026 roku. Wybitny pisarz, patriota, który nauczył się posługiwać literacką polszczyzną w wieku dorosłym, gdy odbywał wyrok za napad z bronią w ręku.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w dwusetną rocznicę śmierci twórcy Ossolineum ustanowił rok 2026 Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Jak zaznaczono, Ossoliński był "człowiekiem wielkich zasług dla polskiej kultury i nauki".

2026 ustanowiono także Rokiem Stanisława Staszica. Polski działacz oświeceniowy, pisarz polityczny i publicysta, filozof i tłumacz, przyrodnik, ksiądz katolicki, członek Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego, minister stanu Księstwa Warszawskiego, minister stanu Królestwa Polskiego zmarł 200 lat temu.

2026 został ustanowiony także Rokiem Polskiego Radia. To specjalne wyróżnienie ma upamiętnić setną rocznicę rozpoczęcia regularnego nadawania programu Polskiego Radia, 18 kwietnia 1926 roku. W uchwale przypomniano, że Polskie Radio przez dziesięciolecia odgrywało kluczową rolę w życiu społecznym i kulturalnym kraju. "Przez sto lat Polskie Radio było świadkiem zdarzeń, medium reagującym na bieżące wydarzenia. Informowało, bawiło, odegrało niezwykle istotną rolę w edukowaniu, wychowywaniu i kształtowaniu gustów wielu pokoleń" - podkreślono.

Oprócz tego Sejm ogłosił, że będziemy obchodzić Rok Polskich Kolei Państwowych, a w ramach Roku Profilaktyki Zdrowotnej politycy chcą też zachęcić do regularnego badania się i przejścia na zdrowy tryb życia.

Patroni 2026. Uchwały Senatu

Senat ustanowił rok 2026 Rokiem Andrzeja Wajdy w uznaniu twórczości i dokonań jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów, współtwórcy polskiej szkoły filmowej oraz kina moralnego niepokoju, które zdefiniowały polską pamięć historyczną i współczesną tożsamość kulturową, artysty zajmującego się też reżyserią teatralną, szczególnie związanego z krakowskim Teatrem Starym i warszawskim Teatrem Powszechnym. Jak podkreślono, dzieła autora "Popiołu i diamentu" skalą artystycznych dokonań i jakością obywatelskiej postawy plasują go wśród najwybitniejszych twórców kultury polskiej XX i początków XXI w. Swą twórczością zbudował pomost pomiędzy "polskim czasem przeszłym" a teraźniejszością i przyszłością. Polski Instytut Sztuki Filmowej utworzył specjalną platformę, na której można będzie znaleźć wydarzenia upamiętniające reżysera "Popiołu i diamentu".

Ustanawiając rok 2026 Rokiem Jerzego Giedroycia, Senat oddaje hołd jednemu z najważniejszych myślicieli politycznych XX w. Senatorowie są przekonani, że obchody Roku będą okazją do przypomnienia tego, że Giedroyc całe swoje życie poświęcił sprawie niepodległości Polski - Polski tolerancyjnej i nowoczesnej, ale też szanującej własne tradycje narodowe. Senatorowie podkreślają, że jako założyciel i redaktor naczelny paryskiej "Kultury" oraz wieloletni współpracownik wielu polskich i międzynarodowych instytucji Giedroyć przyczynił się do kształtowania polskiej myśli politycznej oraz promowania idei wolnościowych i demokratycznych w kraju i na świecie. Jak przypomnieli, w 2026 r. przypada 80. rocznica założenia przez niego wydawnictwa "Instytut Literacki" w Rzymie, które było ważnym ośrodkiem życia intelektualnego i kulturalnego Polonii oraz miejscem publikacji wielu istotnych dzieł literackich i naukowych. 6 stycznia Polskie Radio podpisało umowę na zdigitalizowanie archiwów "Kultury".

Senatorowie zdecydowali też, że rok 2026 będzie Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej - prekursorki polskiej tyflologii przypomniano dokonania tej niewidomej Matki niewidomych. Była m.in. założycielką Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, powołanych do służby osobom ociemniałym i do wynagradzania Bogu za duchową ślepotę ludzi, oraz krzewicielką polskiej tyflologii – nauki o niewidomych. Jest błogosławioną Kościoła katolickiego, beatyfikowaną 12 września 2021 r. "Całe życie Matki Czackiej to służba" - podkreślili senatorowie. W 1910 r. z własnych funduszy założyła schronisko dla niewidomych w Warszawie, przekształcone następnie w Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi. Jako pierwsza w Polsce rozpoczęła opracowywanie i wprowadzanie zakrojonej na szeroką skalę systemowej opieki nad niewidomymi. Założyła szkołę powszechną, ochronkę, bibliotekę i dom opieki dla starszych ociemniałych kobiet. Prowadziła też warsztaty umożliwiające osobom ociemniałym zdobywanie praktycznych umiejętności, w tym warsztaty zawodowe dla ociemniałych mężczyzn. W podwarszawskich Laskach stworzyła ośrodek pomocy ociemniałym. 

Z okazji 100-lecia nadania Gdyni praw miejskich Senat ustanowił rok 2026 Rokiem Miasta Gdynia. Senatorowie chcą w ten sposób docenić "ogromną rolę i kluczowe znaczenie miasta w rozwoju gospodarczym naszej ojczyzny oraz przemianach ustrojowych". W uchwale przypomniano historię tego niezwykłego miasta, "symbolu dynamicznego rozwoju gospodarczego i nowoczesności w polskiej historii", od czasu jego budowy i uzyskania praw miejskich w 1926 r., przez okres rozkwitu w latach 30. XX w., tragedię II wojny światowej, wydarzenia Grudnia ‘70, aż po współczesność.

Senatorowie zdecydowali też, że w 50. rocznicę wydarzeń z 25 czerwca 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku, rok 2026 będzie obchodzony jako Rok Robotniczych Protestów Czerwca 1976. Przypominając tamte wydarzenia, podkreślili, że największym dramatem, przy brutalnym spacyfikowaniu manifestujących, nie było użycie milicyjnych pałek, petard gazowych, czy armatek wodnych, a fakt, że "brat wystąpił przeciwko bratu". "Naszym obowiązkiem jest przekazanie kolejnym pokoleniom prawdy historycznej o tamtych wydarzeniach. Totalitarna władza przez lata czyniła wszystko, aby umniejszyć ich znaczenie, a bohaterów przedstawić jako bandytów i chuliganów" - zaznaczyli senatorowie. 

Ewelina Kołaczek