Celińska, Umer, Parton, Kusama. Niezwykłe kobiety, które odeszły w tym roku

W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy pożegnaliśmy wiele niezwykłych kobiet, które zmieniały świat na wielkiej scenie historii, ale też tych, które robiły to z dala od reflektorów w laboratoriach i pracowniach. Łączyło je jedno: nie godziły się na miejsce, które wyznaczył im świat.

Polecane podcasty

Brakująca Połowa Dziejów

Antonina Leśniewska - emancypantka i... farmaceutka

Terra Kultura

"Wędrowcy" - instalacja Anny Szpakowskiej-Kujawskiej

Klub Trójki

"Camino dla opornych" - film Yanna Samuella

Wanda Traczyk-Stawska miała 17 lat, kiedy z bronią w ręku walczyła w Powstaniu Warszawskim. Nosiła pseudonim "Pączek", była łączniczką i strzelczynią, została ciężko ranna, a po kapitulacji trafiła do niemieckiej niewoli. Po wojnie pracowała jako nauczycielka i przez dziesięciolecia upominała się o godne upamiętnienie cywilnych ofiar Powstania. W ostatnich latach stała się również jednym z najważniejszych głosów sprzeciwu wobec nienawiści i wykluczenia. Zmarła w sierpniu, w wieku 99 lat. 

W maju odeszła Stanisława Celińska. Aktorka, która równie przekonująco grała bohaterki dramatyczne, jak i komediowe. Zachwyciła już w "Krajobrazie po bitwie" Andrzeja Wajdy, później stworzyła dziesiątki niezapomnianych kreacji teatralnych i filmowych. Po sześćdziesiątce odniosła wielki sukces jako piosenkarka. Jej dojrzały głos był dowodem na to, że w sztuce, inaczej niż chciałby tego przemysł rozrywkowy, wiek bywa atutem. 

W grudniu pożegnaliśmy Magdę Umer. Jej siłą była interpretacja, umiejętność wydobywania znaczeń z pojedynczych nawet słów i z ciszy. Śpiewała Osiecką, Przyborę, Młynarskiego, ale była też reżyserką i strażniczką pamięci o ich twórczości. Przypominała, że piosenka może być małą opowieścią o całym ludzkim życiu.

Yayoi Kusama, japońska artystka zmarła w sierpniu w wieku 97 lat. Zamieniła swoje wewnętrzne doświadczenie w sztukę rozpoznawalną na całym świecie. Od dzieciństwa doświadczała bowiem halucynacji, w których otaczały ją powtarzające się wzory i kropki. Uczyniła z nich własny język artystyczny. Jej lustrzane pokoje nieskończoności przyciągały tłumy, ale były także opowieścią o psychicznym cierpieniu i próbach jego oswojenia. 

W sierpniu odeszła również Dolly Parton. Urodzona w ubogiej rodzinie jako jedno z dwanaściorga dzieci stała się ikoną muzyki i skuteczną bizneswoman. Za blond perukami i błyszczącymi kostiumami kryła się jednak rasowa autorka, która potrafiła zadbać o prawa do własnej twórczości. Jej fundacja przekazała dzieciom setki milionów bezpłatnych książek, a inspiracją był dla niej ojciec, który nigdy nie nauczył się czytać ani pisać. 

We wrześniu odeszła Cassandra Wilson, amerykańska wokalistka jazzowa o charakterystycznym niskim głosie. Dwukrotna laureatka grami, która łączyła jazz z bluesem, folkiem i soulem.