Jazz bez instrukcji obsługi. 24. Jazzowa Jesień im. Tomasza Stańko w Bielsku-Białej

W 2002 roku Bielskie Centrum Kultury zaprosiło do tej roli Tomasza Stańko. Nie przyjechał więc tylko zagrać koncertu. To on decydował, kogo chce spotkać na scenie, czego sam chce słuchać i w jakim kierunku powinien pójść festiwal.

Każdego roku przygotowywał również projekt specjalny. Program nie miał być przeglądem wszystkiego, co mieści się pod słowem "jazz". Stańko interesowały przede wszystkim improwizacja, muzyka związana z ECM, scena działająca poza głównym nurtem, a przede wszystkim artyści o własnym, natychmiast rozpoznawalnym głosie. W Bielsku-Białej wystąpili między innymi Ornette Coleman, Cecil Taylor, Charles Lloyd, Chick Corea, Jan Garbarek i Bill Frisell. Każda edycja była jednak czymś więcej niż spotkaniem wielkich nazwisk.

Zawsze kochałem różnorodność i skrajności, zarówno w mojej muzyce, jak i w sztuce w ogóle. Tutaj, podczas tworzenia programu festiwalu, udało mi się pogodzić te dwie moje fascynacje i dzięki temu efekt jest tak niezwykły

Od 2018 roku festiwal nosi imię Tomasza Stańko. Program przygotowuje dziś Anna Stańko, która przez 14 lat była jego menedżerką i współpracowała przy kolejnych edycjach Jazzowej Jesieni. Nie chodzi jednak o odtworzenie dawnego festiwalu, lecz o zachowanie jego najważniejszej cechy: zaufania do artystów i ich własnego języka.

Bo choć Jazzowa Jesień ma w nazwie jazz, od początku chodziło tu o coś znacznie szerszego -o muzykę, która wymyka się prostym definicjom. O artystów, którzy potrafią zaskoczyć, o spotkania, których nie da się do końca zaplanować, i o słuchanie bez gotowej instrukcji.

Dlatego festiwal nie pyta, czy muzyka jest wystarczająco jazzowa. Pyta raczej, czy ma własny charakter. Czy potrafi wyjść poza schemat, stworzyć napięcie, otworzyć nową przestrzeń. To właśnie dzięki takiemu podejściu Jazzowa Jesień od lat przyciąga zarówno wierną publiczność jazzową, jak i tych, którzy po prostu szukają muzyki nieoczywistej, odważnej i żywej.

24. Jazzowa Jesień im. Tomasza Stańko odbędzie się w Bielsku-Białej w dniach 4-8 listopada 2026 roku. Tegoroczna edycja ponownie zaprosi artystów reprezentujących różne muzyczne języki, wrażliwości i sposoby myślenia o improwizacji.

W jazzie możesz zapisać trzy takty, a potem nagle pojawia się cały wszechświat

Ta swoboda nie bierze się z niczego. Za nią stoją lata pracy, słuch, technika, pamięć i cierpliwość. Improwizacja nie jest rezygnacją z porządku. Pozwala stworzyć porządek w chwili, razem z innymi muzykami i w obecności publiczności.

Właśnie takich artystów zaprasza Jazzowa Jesień. Nie muszą mieć wspólnej estetyki ani dochodzić do tych samych odpowiedzi. W programie może spotkać się muzyka dzika i precyzyjna, delikatna i pełna dziecięcej radości. Nie są to hasła kuratorskie ani instrukcje słuchania. Tak grają ci ludzie.

Dlatego festiwal może otworzyć się na ludzi, którzy na co dzień jazzu nie słuchają, bez przebierania tej muzyki za coś łatwiejszego i bez zapewniania, że właściwie nie jest jazzem. Jest jazzem - i właśnie w nim mieści się cała ta różnorodność.

Kiedy myślę o artystach, którzy mnie fascynują, widzę surferów. Najpierw są tysiące godzin paddlowania, ćwiczenia, patrzenia i czekania. I dopiero wtedy łapiesz właściwą falę i fruniesz jak ptak

W roku, w którym Bielsko-Biała jest pierwszą Polską Stolicą Kultury, festiwal kieruje uwagę także na tutejszą scenę muzyczną. Kosmonauci przygotowują specjalnie na Jazzową Jesień projekt "Konstelacje", a Kasia Pietrzko po raz kolejny pojawi się tu z premierowym programem. Bielsko-Biała nie jest przecież największym miastem w Polsce, ale pod względem intensywności życia muzycznego od dawna gra w lidze największych.

Silna obecność kobiet nie jest osobnym tematem 24. edycji, tylko ciągłością widoczną w Jazzowej Jesieni od lat. Jedna z poprzednich edycji była w całości poświęcona zespołom prowadzonym przez kobiety. W tym roku festiwal otwiera Hiromi, zamykają O.N.E. i Yazz Ahmed, a pomiędzy nimi wystąpią między innymi Kasia Pietrzko oraz instrumentalistki Studia Jazzowego Polskiego Radia. To wspaniałe, jak wielką siłę mają dziś kobiety w muzyce i jak wiele najciekawszych rzeczy dzieje się właśnie dzięki nim.

Trąbka zawsze zajmuje w Jazzowej Jesieni szczególne miejsce - to instrument Tomasza Stańko. W tym roku usłyszymy cztery wyjątkowe osobowości: Adama O’Farrilla, Arve Henriksena, Tomasza Dąbrowskiego i Yazz Ahmed. Jazzowa Jesień będzie więc doskonałym miejscem, by w ciągu kilku dni usłyszeć cztery tak wyraziste głosy trąbki.

Najlepiej przyjechać do Bielska-Białej na kilka dni. Nie po to, żeby zaliczyć serię oddzielnych koncertów, lecz żeby usłyszeć, jak jeden wieczór zmienia sposób słuchania następnego. Wtedy program zaczyna pracować jako całość, a różnorodność i skrajności przestają być deklaracją i stają się doświadczeniem.

PROGRAM FESTIWALU

środa (4 listopada)

Hiromi: The Trio Project featuring James Genus and Simon Phillips

Hiromi (fortepian), James Genus (bas), Simon Phillips (perkusja)

czwartek (5 listopada)

ARCANUM featuring Arve Henriksen, Trygve Seim, Anders Jormin, Markku Ounaskari

Arve Henriksen (trąbka), Trygve Seim (saksofon), Anders Jormin (kontrabas), Markku Ounaskari (perkusja, instrumenty perkusyjne)

Adam O’Farrill: ELEPHANT

Adam O’Farrill (trąbka), Yvonne Rogers (fortepian), Walter Stinson (kontrabas), Russell Holzman (perkusja)

piątek (6 listopada)

Kosmonauci: Konstelacje projekt specjalny

Miłosz Pieczonka (saksofon), Tymon Kosma (wibrafon), Bartłomiej Lucjan (bas), Jan Pieniążek (perkusja). Goście: Olaf Węgier (saksofon tenorowy), Kamila Drabek (kontrabas), Kasia Pietrzko (fortepian), Piotr Szczotka (skrzypce), Mariusz Borgiel (perkusja).

Studio Jazzowe Polskiego Radia & Ole Morten Vågan

Ole Morten Vågan (dyrekcja artystyczna, kompozycje, dyrygentura, kontrabas), Maniucha Bikont (wokal), Tomasz Dąbrowski (trąbka), Emil Miszk (trąbka), Guro Kvale (puzon), Marta Wajdzik (saksofon altowy i sopranowy), Maciej Obara (saksofon altowy), Marek Pospieszalski (saksofon tenorowy, klarnet basowy), Robert Wypasek (saksofon tenorowy), Amalia Umeda (skrzypce), Anna Szmatoła (wiolonczela), Dominik Wania (fortepian), Marta Warelis (fortepian, instrumenty klawiszowe), Tymek Papior (perkusja, elektronika), Patrycja Wybrańczyk (perkusja).

sobota (7 listopada)

LIS: Fryderyk LIS featuring Keiji Matsuoka

Łukasz Poprawski (saksofony, fagot), Jan Smoczyński (syntezatory, fortepian), Michał Miśkiewicz (perkusja, perkusja elektroniczna), Mayu Shirai (taniec), Keiji Matsuoka (obraz).

Kasia Pietrzko Trio: XIX/XX

Kasia Pietrzko (fortepian), Andrzej Święs (kontrabas), Piotr Budniak (perkusja).

niedziela (8 listopada)

O.N.E.: "Well, actually…"

Kateryna Ziabliuk (fortepian, fortepian elektryczny, syntezatory), Monika Muc (saksofon altowy, saksofon sopranowy), Kamila Drabek (kontrabas, gitara basowa), Patrycja Wybrańczyk (perkusja, instrumenty perkusyjne).

Yazz Ahmed: A Paradise in the Hold

Yazz Ahmed (trąbka, flugelhorn), Ralph Wyld (wibrafon), Dave Manington (kontrabas), Rod Youngs (perkusja).

Organizatorzy i partnerzy

Organizatorem 24. Jazzowej Jesieni im. Tomasza Stańko w Bielsku-Białej jest Gmina Bielsko-Biała i Bielskie Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej.

Współorganizatorzy

Narodowe Centrum Kultury

Ars Cameralis - Instytucja Kultury Samorządu Województwa Śląskiego.

Partnerem Festiwalu jest Województwo Śląskie.

Patronat nad festiwalem objęli

Prezydent Miasta Bielska-Białej Jarosław Klimaszewski
Fundacja im. Tomasza Stańko

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu "Muzyka", realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.

Festiwal odbywa się w ramach programu Polskie Stolice Kultury.

Polskie Stolice Kultury to inicjatywa, która ma na celu promowanie i wspieranie rozwoju kulturalnego polskich miast. Program został zainicjowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2024 roku. Koordynatorem Programu jest Narodowe Centrum Kultury. Mecenasem Programu jest Totalizator Sportowy właściciel marki LOTTO.

Dyrekcja artystyczna - Anna Stańko