18. Era Schaeffera pamięci Michała Urbaniaka: jazz, Indie, improwizacja i teatr

Bogusław Schaeffer (1929-2019) to kompozytor, dramaturg, teoretyk muzyki, grafik, ale przede wszystkim jeden z najważniejszych przedstawicieli awangardy w polskiej sztuce współczesnej. Napisał 17 książek, stworzył ponad 400 kompozycji muzycznych i 40 dramatów. Tworzył utwory balansujące na granicy koncertu, spektaklu, performance. Zadawał pytania o rolę artysty i dzieła sztuki, a bawiąc się formą, podważał powagę i patos sztuki. Tegoroczna, 18. już edycja Ery Schaeffera odbędzie się w poniedziałek, 7 września, w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego.

Kod Schaeffera Poza Czasem

Punktem wyjścia festiwalu pozostaje twórczość Bogusława Schaeffera - kompozytora, dramaturga, teoretyka muzyki i grafika, dla którego eksperyment, improwizacja i przekraczanie granic między dyscyplinami, były naturalnym językiem artystycznym. Tegoroczna odsłona, zatytułowana "Kod Schaeffera Poza Czasem", spojrzy na jego dorobek nie jak na zamknięte dziedzictwo awangardy XX wieku, lecz jak na żywy materiał otwarty na współczesne interpretacje.

Tegoroczne widowisko, reżyserowane przez Michała Kwiecińskiego, z kierownictwem muzycznym Pawła Tomaszewskiego i kostiumami Doroty Roqueplo, połączy jazzową improwizację, południowoindyjską muzykę karnatycką, teatr i performance. Edycja będzie poświęcona pamięci Michała Urbaniaka - jednego z artystów przez lata związanych z Erą Schaeffera.

 

Michał Kwieciński: Schaeffer wciąż brzmi współcześnie

Reżyserię 18. Ery Schaeffera powierzono reżyserowi, scenarzyście i producentowi filmowemu Michałowi Kwiecińskiemu. Twórca m.in. "Białej sukienki" (2003), "Filipa" (2022) i "Chopin, Chopin!" (2025) swoje doświadczenie i wyobraźnię wizualną po raz pierwszy przeniesie w przestrzeń tak rozbudowanego widowiska muzycznego. - Po każdej obejrzanej przeze mnie Erze Schaeffera zawsze zostawało we mnie poczucie, że wciąż wiemy o nim niewiele. Powiedzieć, że był człowiekiem renesansu, to za mało - Schaeffer wyprzedził swoją epokę, a jego muzyka i teatr do dziś zachowują niezwykłą świeżość, przewrotność i poczucie humoru - stwierdził. - Właśnie ta ponadczasowość najbardziej mnie fascynuje. Dlatego możliwość zmierzenia się z jego światem jako reżyser jest dla mnie zarówno zaszczytem, jak i wyjątkowym wyzwaniem. Tym bardziej, że będzie to mój debiut w reżyserii widowiska muzycznego - przyznał.

Za kostiumy odpowiada Dorota Roqueplo, jedna z najbardziej cenionych polskich kostiumografek filmowych i teatralnych.

Michał Urbaniak - pamięć i sztafeta pokoleń

18. Era Schaeffera zostanie poświęcona pamięci Michała Urbaniaka. Nie będzie to jednak tradycyjny koncert wspomnieniowy. Archiwalne materiały audio i wideo związane z jego obecnością na Erze Schaeffera zostaną wpisane w żywą muzyczną narrację widowiska. W dialog z archiwalnym brzmieniem skrzypiec Urbaniaka wejdzie Mateusz Smoczyński, tworząc symboliczną sztafetę pokoleń - nie poprzez odtwarzanie muzyki poprzednika, lecz odpowiadanie na nią własnym językiem improwizacji. Urbaniak, jeden z najważniejszych polskich przedstawicieli fusion, stanie się w ten sposób naturalnym łącznikiem między historią festiwalu a jego tegorocznym międzynarodowym projektem.

Jazzurveda - spotkanie polskiego jazzu z muzyką Indii

Muzycznym centrum 18. Ery Schaeffera będzie Jazzurveda, czyli spotkanie polskiego jazzu z tradycją muzyki karnatyckiej południowych Indii. Idea tego projektu narodziła się z fascynacji Krystyny Gierłowskiej muzyką karnatycką i możliwością jej spotkania z jazzem oraz awangardą. Ważnym etapem przygotowań była wizyta studyjna w Indiach, zrealizowana dzięki dofinansowaniu Instytutu Adama Mickiewicza. Kontakty nawiązane z tamtejszym środowiskiem muzycznym zaowocowały dalszą współpracą i zaproszeniem do Warszawy Varijashree Venugopal i Giridhara Udupy.

Na scenie spotkają się Wojciech Myrczek, Varijashree Venugopal, Paweł Tomaszewski, Mateusz Smoczyński, Michał Barański i Giridhar Udupa. Jazzowy scat, improwizacja i europejska harmonia zetkną się z karnatycką wirtuozerią wokalno-rytmiczną oraz rozbudowanym językiem rytmicznym Indii. Do projektu dołączą także Zuza Baum i Jasiek Piwowarczyk, wprowadzając język młodego pokolenia. Baum, poruszająca się między wokalem, rapem i spoken word, nada tekstom inspirowanym twórczością Schaeffera współczesną formę. Piwowarczyk jako aktor i performer potraktuje ruch i ciało jako kolejny instrument widowiska. Całość połączy kierownictwo muzyczne Pawła Tomaszewskiego.

Twórczość Schaeffera - kod, który pulsuje

- Dla mnie twórczość profesora Schaeffera to żywy organizm: dzieła, które pulsują własnym życiem i potrzebują tylko nowego impulsu, by uruchomić je we współczesnym, technologicznym świecie. Jego graficzne partytury, tworzone na długo przed cyfrową rewolucją, dziś z niezwykłą naturalnością przekładają się na język nowych technologii. Profesor pozostawił nam język wolności, eksperymentu i nieustannej ciekawości - właśnie dlatego młodzi artyści mogą odczytywać jego sztukę na nowo i mówić nią własnym głosem - tłumaczy Krystyna Gierłowska, Prezes Fundacji Przyjaciół Sztuk AUREA PORTA i spiritus movens Ery Schaeffera.

25 lat Fundacji Przyjaciół Sztuk AUREA PORTA

Tegoroczna edycja Ery Schaeffera zbiega się z 25-leciem Fundacji Przyjaciół Sztuk AUREA PORTA, założonej przez Marka Frąckowiaka i Ewę Złotowską z myślą o promocji polskiej sztuki współczesnej. Spotkanie z Bogusławem Schaefferem stało się jednym z najważniejszych rozdziałów jej działalności, a popularyzowanie jego twórczości i przybliżanie jej kolejnym pokoleniom pozostaje jedną z głównych misji Fundacji.

Tegoroczna Era Schaeffera nie będzie więc retrospektywą, lecz kolejnym uruchomieniem artystycznego "kodu" Schaeffera. 7 września 2026 ten kod ponownie zostanie odczytany na nowo. I tym razem jazz spotka się z muzyką Indii, archiwum z improwizacją, a doświadczenie uznanych twórców z energią młodego pokolenia.

18 Era Schaeffera odbędzie się 7 września w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego. Szczegółowe informacje można znaleźć w mediach społecznościowych.

Piotr Radecki