"Trzeba być stale obecnym". Wystawa z projektami Krystyny Zachwatowicz-Wajdy

W Roku Andrzeja Wajdy Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury w Warszawie zaprasza od 7 sierpnia br. na wystawę poświęconą twórczości Krystyny Zachwatowicz-Wajdy - wybitnej polskiej scenograf, wieloletniej pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także żony i artystycznej partnerki Andrzeja Wajdy.

Posłuchaj audycji Trójki:

• O współpracy Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz w specjalnym cyklu Trójki
• Rozmowy o kinie w audycji "Trójkowo, filmowo"

Urodzona w Warszawie w 1930 roku Krystyna Zachwatowicz-Wajda jest postacią o niezwykłym życiorysie. Powstanka warszawska, aktorka, artystka kabaretowa, historyczka sztuki i przede wszystkim scenografka, od ponad siedmiu dekad współtworzy polską kulturę. W 2026 roku obchodzi 96. urodziny, pozostając osobą aktywną społecznie i zaangażowaną w życie publiczne.

Oryginalne projekty scenografii, kostiumy i fotografie spektakli ukazują ponad siedem dekad dorobku artystycznego współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku. Wystawie będą towarzyszyć oprowadzania kuratorskie oraz działania edukacyjne, zaplanowane na wrzesień i październik. Ekspozycję będzie można oglądać do 11 października br.

56 projektów scenograficznych Krystyny Zachwatowicz-Wajdy

Przygotowana we współpracy z Muzeum Śląskim w Katowicach oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha wystawa przypomina wybrane realizacje teatralne i filmowe artystki. Obejmuje wybór 56 projektów scenograficznych Krystyny Zachwatowicz-Wajdy, stanowiących reprezentatywny przekrój jej twórczości i ukazujących różnorodność i skalę jej dorobku.

Narrację rozpoczynają wyróżnione inscenizacje dramatów Williama Shakespeare’a: "Król Lear", "Jak wam się podoba" i "Sen nocy letniej". W centrum umieszczono przykłady spektakli interpretujących teksty arcydzieł literatury XIX i XX wieku: "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego, "Wesela" i "Nocy listopadowej" Stanisława Wyspiańskiego, "Matki" Stanisława Ignacego Witkiewicza, "Ślubu" Witolda Gombrowicza oraz "Sprawy Dantona" Stanisławy Przybyszewskiej. Są to realizacje teatralne z lat 60. i 70. ubiegłego stulecia, które definiują zarówno warsztat artystyczny Krystyny Zachwatowicz-Wajdy, jak i przywołują obecne w jej sztuce i skutecznie zakamuflowane przed cenzurą komentarze do ówczesnej sytuacji w Polsce.

Artystka współpracowała z wieloma wybitnymi reżyserami, także tymi, którzy również tworzyli dzieła plastyczne lub byli aktorami i myśleli o teatrze w sposób totalny, obejmujący całość przestrzeni dzieła scenicznego. Wystawa scenografii Krystyny Zachwatowicz przywołuje dokonania Jerzego Jarockiego, Jerzego Krasowskiego, Zygmunta Hübnera, Krystyny Skuszanki i Konrada Swinarskiego, a wieńczy je współpraca z Andrzejem Wajdą.

Spotkanie z Andrzejem Wajdą

Spotkanie Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz w 1971 roku połączyło dwoje dojrzałych i doświadczonych artystów, czego owocem był spektakl "Biesy" Fiodora Dostojewskiego, którego premiera odbyła się 29 kwietnia 1971 roku. Już od pierwszej wspólnej premiery tworzyli arcydzieła sceniczne, a także filmy.

Jednym z najważniejszych punktów tej współpracy pozostaje filmowa wersja "Wesela" w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 9 stycznia 1973 roku. Krystyna Zachwatowicz była odpowiedzialna za kostiumy, a jej dyscyplina pracy pozwoliła stworzyć dzieło spójne w obrazie. Artystka wspomina, jak zgodnie z ustaloną wspólnie z reżyserem koncepcją, opartą na wykorzystaniu autentycznych bronowickich strojów ludowych, pozyskiwała rodowe pamiątki od tamtejszych gospodyń. "Wesele" zostało "namalowane" poprzez wybór inspiracji epoką, a także cytatów z obrazów Stanisława Wyspiańskiego.

Wystawa prowadzi także ku biografii artystki i miejscom, które ją ukształtowały. Warszawa to jej miasto rodzinne, zrujnowane podczas drugiej wojny światowej i odbudowane przy udziale profesora Jana Zachwatowicza, ojca artystki, który potrzebę rekonstrukcji Starówki uzasadniał słowami: "Bo naród i pomniki jego kultury to jedno. Nie mogę zgodzić się na wydarcie nam pomników kultury (…), będziemy je odbudowywali od fundamentów, aby przekazać pokoleniom (…)". Zachowany z wojennej pożogi Kraków to zaś miasto wybrane, w którym Krystyna Zachwatowicz jest charyzmatyczną scenograf, pedagogiem, obywatelką troszczącą się o "młodych", ponieważ - jak podkreśla - "to oni są przyszłością".

Ewelina Kołaczek, NCK