Finisaż wystawy "Muminki: drzwi są zawsze otwarte" w Muzeum Kinematografii

Wystawa "Muminki: drzwi są zawsze otwarte" to pierwsza w Polsce duża ekspozycja przedstawiająca świat Doliny Muminków oraz obecność Muminków w polskiej kulturze - od pierwszych książek wydanych po polsku 60 lat temu, przez unikalną polską serię filmów animowanych o Muminkach, po kulturę fanowską i polski Moomin art. Finisaż wystawy odbędzie się w dniach 30.04-3.05.2026.

Muminki - sztuka, która przekracza granice pokoleń

Wernisaż wystawy "Muminki: drzwi są zawsze otwarte" w Muzeum Kinematografii w Łodzi odbył się prawie dokładnie rok temu, 22 maja 2025 roku. - Ta wystawa naprawdę mnie zaskoczyła - jest europejska i inteligentna. Podkreśla fakt, że Muminki to dzieło sztuki, a nie produkt rozrywkowy. (…) Typowa rozrywka to coś, co konsumujemy i o czym zapominamy. Prawdziwa sztuka trwa, przekracza granice pokoleń i pozostaje aktualna - mówił wtedy Roleff Kråkström, prezes Moomin Characters™. - Tove Jansson napisała pierwszą książkę o Muminkach - "Małe trolle [Muminki] i duża powódź" - w 1945 roku. To opowieść o rodzinie, która została dotknięta katastrofą. Ojciec zniknął. Pomyślmy o roku 1945 - to była rzeczywistość niemal każdej europejskiej rodziny. 80 lat później w przerażający sposób okazuje się, że ta mała książka jest [obecnie] bardziej aktualna niż kiedykolwiek w moim życiu. Nieprzypadkowo wybraliśmy tytuł wystawy: "Muminki: drzwi są zawsze otwarte". W domu Tove Jansson i Tuulikki Pietilä na wyspie zawsze zostawiano klucz z wiadomością: "Szanowny Panie Złodzieju, proszę nie wybijać okna, drzwi są otwarte". Polska - przyjmując miliony uchodźców z Ukrainy - również zostawiła te drzwi otwarte - wskazał.

- Tove, chyba lepiej niż ktokolwiek inny - i uważam, że to najważniejsze przesłanie - zawsze mówiła nam, że wszyscy się boimy. Dlatego musimy być odważni, bo tylko wtedy możemy być hojni, tolerancyjni i otwarci na odmienność - dodał.

Bestsellerowe książki, przebojowy serial

Świat stworzony przez Tove Jansson zamieszkują istoty, które wymyśliła i narysowała utalentowana malarka, ilustratorka i pisarka. W Dolinie Muminków ceni się takie wartości jak przyjaźń, rodzina, miłość, życzliwość, wolność, tolerancja i umiłowanie przygody. Obok rodziny Muminków w książkach pojawiają się kultowe postacie takie jak Włóczykij, Panna Migotka, Mała Mi czy Mrówkolew. "Małe trolle i duża powódź" ukazały się w Finlandii w 1945 r. Pierwsza, niewielkich rozmiarów książka zapoczątkowała cykl złożony z dziewięciu części; ostatnia, "Dolina Muminków w listopadzie", ukazała się w 1970 r. Znają je czytelnicy na całym świecie, zostały przetłumaczone na ponad 60 języków.

Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For w Łodzi w latach 1977-82 zrealizowało serial animowany "Opowiadania Muminków" na podstawie książek Tove Jansson. Produkcję serialu w Łodzi poprzedził sukces czytelniczy książek Tove Jansson w Polsce. Jako pierwsza w 1964 roku została wydana część chronologicznie trzecia "W Dolinie Muminków". W latach 70. i 80. poszczególne tomy ukazywały się w wysokich nakładach 50 tys. egzemplarzy - i znikały błyskawicznie! Książki wspaniale przetłumaczyły z języka szwedzkiego Irena Szuch-Wyszomirska i Teresa Chłapowska.

Na wystawie, "Muminki: drzwi są zawsze otwarte" można obejrzeć m.in. najstarsze wydania polskie książek o Muminkach z lat 60., nowe wydania z okładkami zaprojektowanymi przez Tove Jansson, a także komiksy, książki graficzne, audiobooki. Są też przykłady Moomin artu po polsku, czyli artystyczne rękodzieło inspirowane Muminkami, tworzonego w Polsce oraz galeria muminkowych tatuaży od fanek i fanów Doliny Muminków z całej Polski.

Półpłaskie lalki, archiwalne filmy, scenopisy

Odcinek pilotażowy polskiej animowanej adaptacji Muminków, Wiosna w Dolinie, był gotowy w 1977 r. Tove Jansson zależało na wysokiej jakości artystycznej filmów. Scenariusze kolejnych epizodów serialu Opowiadania Muminków pisane w Se-Ma-Forze były wysyłane pocztą do Helsinek. Tove i Lars Jansson wprowadzali poprawki i odsyłali uwagi. Powstała oryginalna realizacja, do której użyto lalek półpłaskich. Bohaterowie animacji byli wiernym odwzorowaniem rysunków Tove Jansson. Lalki rzeźbiono z drewna i oklejano tkaninami. Ich wizerunki uzupełniały charakterystyczne detale: kapelusz Tatusia, torebka i fartuszek Mamusi, fajka Włóczykija, kuferek Topika i Topci. Z planowanych początkowo 39 odcinków serial rozrósł się do 78 epizodów.

5 stycznia 1978 r. Tove Jansson przyjechała do Łodzi, by spotkać się z filmowcami i zaakceptować projekty plastyczne do filmu. Autorce towarzyszyli brat Lars Jansson i partnerka Tuulikki Pietilä, a w spotkaniu brali udział Lucjan Dembiński i Krystyna Kulczycka, reżyserzy "Opowiadań Muminków". Unikalne zdjęcia i filmowy dokument z wizyty Tove Jansson w Polsce także można zobaczyć na wystawie.

Oprócz tego na wystawie prezentowane są także m.in. oryginalne półpłaskie lalki wykonane przez artystów w łódzkim Studiu Se-Ma-For do serialu "Opowiadania Muminków" zestawione z wizerunkami postaci na ilustracjach Tove Jansson w jej książkach. Można także tam obejrzeć ręcznie rysowany scenopis do dwóch odcinków “Trudna decyzja" i “Lunapark". Stworzyła go Jadwiga Kudrzycka, jedna z pięciu osób, które reżyserowały serial. Oprócz niej byli to Lucjan Dembiński, Krystyna Kulczycka, Dariusz Fedak oraz Wacław Zawilski.

Eksponat z wystawy „Muminki: drzwi są zawsze otwarte" w Muzeum Kinematografii w Łodzi

Wystawa "Muminki: drzwi są zawsze otwarte" w Muzeum Kinematografii w Łodzi potrwa do 3.05. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej i w mediach społecznościowych.

 

Piotr Radecki