"Pociąg", "Noce i dnie". Kolejne tytuły na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego

Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego w październiku ubiegłego roku ogłosiła Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny z okazji przypadającego wówczas własnego jubileuszu 70-lecia oraz Światowego Dnia Dziedzictwa Audiowizualnego.

Posłuchaj audycji Trójki:

• O Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego w audycji "Trójkowo, filmowo"
• Co będziemy oglądać w 2026 roku? Audycja "Wszystko wszędzie teraz"

Celem przedsięwzięcia jest wyróżnienie dzieł, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Na liście znalazło się 70 różnorodnych obrazów, o których gromadzenie, zabezpieczanie i przywracanie dba instytucja, m.in. "Dwaj ludzie z szafą" (1958) Romana Polańskiego, "Eroica" (1958) Andrzeja Munka, "Rękopis znaleziony w Saragossie" (1964) Wojciecha Jerzego Hasa, "Trzecia część nocy" (1971) Andrzeja Żuławskiego oraz "Potop" (1974) Jerzego Hoffmana.

Nowe tytuły na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego

Zgodnie z zapowiedzią FINA, od 2026 roku proces selekcji stał się cykliczny. Co roku lista będzie poszerzana o kolejne tytuły, a część wyborów dokonywana będzie w drodze plebiscytu, co nada projektowi wymiar społeczny.

W marcu listę uzupełniono o 10 obrazów stworzonych przed 2006 rokiem. Decyzją zespołu kuratorskiego trafiły na nią: "Kabaret Starszych Panów" (1958-1966) Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego, "Bara Bara" (1996) Marii Zmarz-Koczanowicz i Michała Arabudzkiego, "Czerwone i czarne" (1963) Witolda Giersza, materiały filmowe z czasów Powstania Warszawskiego, "Znachor" (1937) Michała Waszyńskiego, "Kanał" (1956) Andrzeja Wajdy i "Jak daleko stąd, jak blisko" (1971) Tadeusza Konwickiego.

Pozostałe produkcje, wskazane przez publiczność, to: "Noce i dnie" (1975) Jerzego Antczaka, "Ziemia obiecana" (1974) Andrzeja Wajdy oraz "Pociąg" (1959) Jerzego Kawalerowicza.

"Zestawienie obejmujące jak najszerzej polską twórczość audiowizualną"

Jak podkreślił dyrektor FINA Tomasz Kolankiewicz, Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego ma być pretekstem do rozmowy o tym, czym jest dziedzictwo audiowizualne. - Trochę na wzór Biblioteki Kongresu Amerykańskiego chcieliśmy stworzyć zestawienie obejmujące jak najszerzej polską twórczość audiowizualną. Nie ograniczyliśmy jedynie do fabuł. Są tutaj także dokumenty, animacje, filmy eksperymentalne, studenckie, amatorskie, niezależne, a nawet nieprzeznaczone do dystrybucji w kinach, tylko adresowane do galerii, czyli video art - tłumaczył Kolankiewicz w listopadzie ubiegłego roku w rozmowie z PAP.

Może zaskoczyć brak na tej liście wielu, można powiedzieć ikonicznych, dzieł filmowych. Jak się jednak okazuje, jest to działanie w pełni świadome. - Chcieliśmy pokazać jak bardzo wszechstronna jest polska kinematografia i działalność audiowizualna. Dlatego oprócz kanonicznych filmów fabularnych można znaleźć filmy dokumentalne, animacje, filmy wręcz propagandowe czy awangardowe, studenckie, amatorskie. Chcieliśmy poszerzyć to pole, zaznaczyć, że to dziedzictwo filmowe jest bardzo bogate i mamy wybitne osiągnięcia właściwie w każdej z tych dziedzin - tłumaczyła w "Klubie Trójki" dr Monika Supruniuk, zastępczyni dyrektora FINA.

- Nie chodziło o tworzenie rankingu, nie chodziło też o tworzenie kanonu: wręcz chodziło o pewnego rodzaju rozszczelnienie tego kanonu, pokazania mnogości dokonań… - potwierdzał dyrektor Kolankiewicz w rozmowie z Ryszardem Jaźwińskim.

Zbiór uwzględnia również obrazy, które zajęły szczególne miejsce w polskiej kulturze popularnej i cieszą się popularnością wśród kilku pokoleń polskiej widowni, takie jak "Rejs" (1970) Marka Piwowskiego, "Miś" (1981) Stanisława Barei, "Akademia Pana Kleksa" (1983) Krzysztofa Gradowskiego, "Vabank" (1981) Juliusza Machulskiego czy "Dzień świra" (2002) Marka Koterskiego.

Pełna lista filmów jest dostępna na stronie internetowej FINA.

Ewelina Kołaczek, PAP