"Każda książka jest autobiograficzna". Ayşegül Savaş o "Antropologach" w Trójce

We "Wszystkich książkach świata" Michał Nogaś rozmawiał z Ayşegül Savaş. Autorka urodziła się w Stambule, ale większą część życia spędziła poza ojczyzną. Pisze po angielsku, osiadła w Paryżu, kształciła się i mieszkała po obu stronach Atlantyku, z wykształcenia jest socjolożką. Jest autorką opowiadań, esejów oraz trzech powieści. Ostatnia z nich - "Antropolodzy" - była nominowana do National Book Critics Circle Award oraz trafiła na listy najlepszych książek roku według "New Yorkera", "Time Magazine" oraz "Publishers Weekly". 

Posłuchaj audycji Trójki:

• Rozmowy z zagranicznymi pisarzami we "Wszystkich książkach świata"
• Rok 2025 w literaturze. Audycja "Plik tekstowy"

Ayşegül Savaş w Trójce

"Antropolodzy" ukazali się w Polsce nakładem Wydawnictwa Filtry w przekładzie Agnieszki Walulik. To historia Asji i Manu, dwojga wciąż jeszcze młodych ludzi, którzy żyją od czasu studiów w jednym z europejskich miast. Nie wiadomo, skąd pochodzą Asja i Manu, choć można by się domyślać, że ona z Bałkanów, z Turcji lub tzw. Bliskiego Wschodu, a on być może z naszej części Europy, a być może z któregoś z krajów afrykańskich.

Ona zamierza nakręcić film dokumentalny, bohaterami mają być mieszkańcy miasta chodzący do jednego z parków, on działa czynnie w organizacji non-profit. Ich życie się toczy, mają swoje zasady i rytuały, stawiają na przyjemności i brak stresu, ale pewnego dnia Asja i Manu decydują się na zakup własnego mieszkania… I wszystko, cały układ życia, zaczyna się zmieniać.

Jak mówiła pisarka w rozmowie z Michałem Nogasiem, od dziecka często się przeprowadzała. Mieszkała między innymi w Londynie, Kopenhadze, Stambule, Ankarze. - To pytanie dręczyło mnie zwłaszcza na początku mojej kariery pisarskiej: Czy jestem pisarką turecką? Czy muszę wpisywać się w turecki kanon? A jeśli tak, to którzy tureccy pisarze są w tym kanonie? W 2012 roku przeprowadziliśmy się do Paryża i zaczęłam pisać moją pierwszą powieść. Obsesyjnie myślałam o tym, że potrzebuję w moim pisarstwie jakiegoś elementu tureckości - mówiła Savaş we "Wszystkich książkach świata".

"Chodzi o dwójkę ludzi próbujących nadać sens własnemu życiu"

- Studiowałam antropologię, ale ostatecznie nie zrobiłam z niej użytku. Pomyślałam więc, że byłoby to świetne wykorzystanie mojego dyplomu i okazja, by spróbować przypomnieć sobie niektóre rzeczy, których się nauczyłam. Pierwotny tytuł brzmiał "Antropologia" - wymyślił go mój mąż. (...) Zaproponował ten tytuł jako sposób osadzenia mnie w opisywaniu codzienności, ponieważ antropologia zajmuje się głównie badaniem tego, jak ludzie żyją na co dzień, a nie niezwykłymi wyczynami w naszym życiu - opowiadała pisarka.

Tytuł brzmi jednak inaczej - sugerowała to agentka pisarki. - Moja agentka powiedziała, że nie możemy zatytułować tak książki, ponieważ po wpisaniu tego słowa w Google, pojawiają się wyłącznie podręczniki uniwersyteckie. Zaproponowała "Antropologów" i było to logiczne, bo w książce nie chodzi o abstrakcyjne studia antropologiczne, lecz o dwójkę ludzi, próbujących nadać sens własnemu życiu - mówiła.

- Wiem, że to banał, ale każda książka jest autobiograficzna. Nawet jeśli akcja rozgrywa się w kosmosie i w przyszłości, to w jakiś sposób przypomina twoje życie. Tutaj podobieństwami są strukturalne ramy funkcjonowania dwóch osób z różnych krajów żyjących w trzecim kraju, który nie jest ich ojczyzną oraz fakt, że studiowałam antropologię. Chciałam wykorzystać te elementy, by ułatwić sobie budowanie struktury. Chciałam napisać o konkretnym momencie w życiu - o czasie, w którym nie jest się już dzieckiem. W którym w pełni weszło się w dorosłość, ale nie jest się jeszcze obciążonym niektórymi trudami późniejszej dorosłości, takimi jak konieczność opieki nad starzejącymi się rodzicami czy własnymi dziećmi - opisywała pisarka.

Na audycję Michała Nogasia "Wszystkie książki świata" zapraszamy co niedzielę po godzinie 20 na antenę Trójki. Później rozmowy są dostępne na platformach streamingowych i na stronie podcastowej Polskiego Radia.

Ewelina Kołaczek