"Pamięciownik" wyrusza w trasę po Polsce!

"Pamięciownik" to projekt Centrum Archiwistyki Społecznej, który pomaga odkrywać lokalne historie, dokumentować je i udostępniać szerszej publiczności. Co roku mobilny pawilon "Pamięciownika" odwiedza małe i średnie miejscowości, w których powstają wystawy oparte na rodzinnych fotografiach, dokumentach i opowieściach przekazywanych przez mieszkanki i mieszkańców. Zebrane podczas wydarzeń materiały są prezentowane na wystawach, a następnie trafiają do lokalnych archiwów społecznych oraz na prowadzony przez CAS portal Zbiory Społeczne.

Trasa "Pamięciownika" w 2026 roku poprowadzi od pogranicza Polski, Czech i Niemiec, przez malownicze Ponidzie, aż po Bałtyk. W lipcu pawilon odwiedzi Garbów, Krosno i Leśną – miejscowości, w których historie codziennego życia splatają się z rozwojem przemysłu, doświadczeniem pogranicza i powojennymi migracjami. We wrześniu zawita do Pińczowa, Darłowa, Kwidzyna i Bierutowa, gdzie z pewnością nie zabraknie opowieści o życiu nad morzem, lokalnych tradycjach, odbudowywaniu wspólnot i kształtowaniu nowych tożsamości po 1945 roku.

Program inicjatywy: 9–13 lipca – Garbów (woj. lubelskie); 15–19 lipca – Krosno (woj. podkarpackie); 22–26 lipca – Leśna (woj. dolnośląskie); 2–6 września – Pińczów (woj. świętokrzyskie); 9–13 września – Darłowo (woj. zachodniopomorskie); 16–20 września – Kwidzyn (woj. pomorskie); 23–27 września – Bierutów (woj. dolnośląskie).

Do udziału w drugiej edycji projektu zgłosiło się 69 organizacji i instytucji z całej Polski. Do współpracy zaproszono siedem z nich. "Pamięciownikowi" towarzyszyć będą wydarzenia przygotowane wspólnie z lokalnymi partnerami. W programie znajdą się m.in. spacery, warsztaty, spotkania, działania artystyczne oraz wydarzenia poświęcone historii i dziedzictwu odwiedzanych miejsc. Razem z wystawą stworzą one opowieść o historii i tożsamości danej społeczności. Szczegółowe informacje o wydarzeniach towarzyszących można znaleźć na stronie https://cas.org.pl/pamieciownik/

Karolina Sakowicz, koordynatorka "Pamięciownika": "Do każdej z miejscowości pawilon przyjeżdża pusty i w ciągu pięciu dni wypełnia się zdjęciami i emocjami mieszkańców. Wszędzie, gdzie pojawia się "Pamięciownik", szybko staje się centrum życia lokalnej społeczności. Formuła działania "Pamięciownika", nie tylko oddaje sens archiwistyki społecznej, ale także odzwierciedla charakter i cele CAS, który działa na rzecz demokratyzacji historii, wspiera różne grupy, które chcą opowiadać historię swoich społeczności na własnych zasadach".

Joanna Łuba, wicedyrektorka Centrum Archiwistyki Społecznej: "W "Pamięciowniku" przyglądamy się fotografiom z domowych archiwów, którymi mieszkanki i mieszkańcy dzielą się z nami. Interesuje nas nie tylko to, co można zobaczyć na zdjęciach, lecz także historie, które się za nimi kryją – rodzinne opowieści, pamięć o miejscach i codziennych wydarzeniach. Nie przyjeżdżamy z gotową wystawą. Tworzymy przestrzeń, w której każdy może opowiedzieć swoją historię. W ten sposób wspieramy oddolny ruch dokumentowania historii lokalnej, który pokazuje, że pamięć o przeszłości może być tym, co łączy ludzi, a nie dzieli".

"Pamięciownik" po raz pierwszy ruszył w trasę w 2025 roku. Odwiedził wówczas pięć miejscowości: Brwinów (woj. mazowieckie), Pszczynę (woj. śląskie), Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie), Wiżajny (woj. podlaskie) oraz Górę Kalwarię (woj. mazowieckie). Pozyskane w trakcie trasy materiały są dostępne na stronie: https://zbioryspoleczne.pl/zanurz-sie-w-zrodlach/pamieciownik

***

Inicjatorem projektu "Pamięciownik" jest Centrum Archiwistyki Społecznej – ogólnopolska instytucja kultury wspierająca rozwój oddolnego ruchu archiwistyki społecznej, inspirująca społeczności do dokumentowania, zachowywania i opowiadania własnych historii. Projekt "Pamięciownik" jest rozwinięciem tej misji i przykładem nowoczesnego spojrzenia na instytucję kultury jako miejsce współpracy, dialogu i wzmacniania lokalnych tożsamości. Organizatorem CAS jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Więcej informacji: cas.org.pl