Nieznana Tove Jansson, czyli muzyczne dokonania autorki Muminków

Emma Klingenberg to fińska aktorka i piosenkarka, która wykonuje utwory również w języku szwedzkim. Kilka lat temu zaczęła grzebać w archiwach; trafiła tam na muzyczny trop w biografii Tove Jansson - teksty piosenek, nad którymi pracowała w latahc 70. i 80. O tym też opowiedziała Michalinie Bieńko; zapis ich rozmowy usłyszeliśmy w audycji "Terra Kultura".

Posłuchaj audycji Trójki

• Od Ephemery i Archifest do Tove Jansson. "Terra Kultura", cz. 1
• Od Ephemery i Archifest do Tove Jansson. "Terra Kultura", cz. 2

Coś o Tove, nie Muminkach

- W 2018 roku Moomin Characters zgłosiło się do mnie z propozycją zagrania koncertu. Zgodziłam się, ale chciałam przygotować coś, co byłoby związane z Tove, niekoniecznie z Muminkami. W Finlandii tradycyjne piosenki Muminków były śpiewane już wiele razy. Są znane większości z nas; ja także wykonywałam je na scenie - wspomina Emma Klingenberg. - Wiedziałam, że Tove Jansson napisała piosenki dla teatru. Jednak bardzo szybko zorientowałam się, że bardzo trudno znaleźć nuty do utworów i jakiekolwiek informacje na ich temat - dodaje artystka.

Okazało się, że Moomin Characters miało zapiski Jansson w swoich archiwach. Tam Emma Klingenberg znalazła między innymi zeszyt pisarki zatytułowany "Muzyka i teatr". - To był temat tego zeszytu. Kiedy go zobaczyłam serce mi zamarło; to był punkt zwrotny. Wewnątrz odkryłam niepublikowane teksty piosenek, to było niezwykłe. Chciałam znaleźć więcej materiału, więc wybrałam się do archiwum i projekt się rozwinął - opowiada fińska artystka. W ten sposób też coś, co zaczęło się od koncertów, rozwinęło się do książki oraz płyty.

Niekoniecznie znana rola muzyki w życiu Tove Jansson

Piosenki napisane przez Jansson opowiadały między innymi o miłości i złamanym sercu - teksty o tej tematyce udało się odnaleźć w zbiorach Viviki Bandler. - Była ona reżyserką teatralną, ale też pierwszą wielką miłością Tove. To ona w pewnym sensie wprowadziła ją do świata queeru, w stronę "duchów". W tamtych czasach, gdy homoseksualność w Finlandii była zakazana, osoby nieheteronormatywne nazywały się duchami. Było tam również wiele listów, które Tove napisała do Viviki. Zauważyłam, że dość często pisała w nich o muzyce: o tym czego słuchała i co na nią wpływało - tłumaczy rozmówczyni Michaliny Bienko.

- Zaczęłam myśleć o roli muzyki w moim życiu. (...) Wiem, że ma moc wyzwalającą. Interesowało mnie to, jaką funkcję pełniła w życiu Tove i czy odgrywała równie ważną rolę co dla mnie. Byłam po prostu ciekawa skąd czerpała siłę twórczą i jak udawało jej się być tak kreatywną i wolną by móc tworzyć nawet gdy miała złamane serce lub odczuwała presję z zewnątrz - dodaje artystka.

Kamil Kucharski