Ukraińcy, którzy nie pracują, stracili bezpłatny dostęp do leczenia. Debata w Trójce

Ukrainki i Ukraińcy, którzy nie pracują utracili w Polsce bezpłatny dostęp do lekarzy i szpitali. Dwa miesiące temu tysiące z nich z dnia na dzień znalazło się w trudnej, a nawet dramatycznej sytuacji. 5 marca 2026 roku weszły w życie rządowe przepisy o "wygaszeniu specustawy ukraińskiej", które pozbawiły nie posiadających oficjalnego zatrudnienia prawo do świadczeń.

Posłuchaj audycji w Trójce:

• "Ludzie": Trauma związana z ludobójstwem jest wciąż obecna na świecie
• "Onko Story": Moc leczenia słowem... i krzywda jaką słowa mogą wyrządzić

Forum Migracyjne z pomocą najbardziej zagrożonym

Rekordowa część, ok. 80 proc. uchodźców z Ukrainy pracuje, według szacunków odpowiadają nawet za 2,5 proc. polskiego PKB. Nie wszyscy jednak mogą podjąć pracę. Dlatego też Forum Migracyjne prowadzi zbiórkę dla najbardziej zagrożonych. Społecznicy ostrzegają jednak, że bez pilnych przepisów istnieje ryzyko katastrofy humanitarnej.

W poniedziałek w Trójce, po godz.18.00 podczas specjalnej debaty porozmawiamy o tym co instytucje i organizacje pozarządowe mogą jeszcze zrobić, by doraźnie wspomóc tych, którzy znaleźli się w dramatycznej sytuacji. 

Dostęp do opieki medycznej w Polsce straciło 300 tysięcy Ukraińców

Dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej straciło, jak szacuje oko.press, 300 tys. Ukraińców. Teoretycznie mogą się ubezpieczyć dobrowolnie, ale z tej opcji skorzystało niewielu ponad 1500 z nich. A to m.in. dlatego, że odwołując się do innych istniejących przepisów, NFZ domaga się od nich 18 tys. zł za wejście do systemu. Czy nie można było tych komplikacji przewidzieć - przygotować urzędy, przepisy i uchodźców na nadchodzące zmiany? Udrożnić ścieżki administracyjne? 

Emeryci nie mogą się zarejestrować jako bezrobotni i wtedy sposób uzyskać prawa do ubezpieczenia, polskie państwo doradza im więc transfer emerytur z Ukrainy, ale to trwa wiele miesięcy. Co mają w tym czasie począć? Ich emerytury, gdy zostaną przeniesione do Polski, często nie wystarczą nawet na opłacenie jednej składki. Czy polskie państwo sygnalizuje, że maja wracać do domów?

Pojedynczych dramatycznych sytuacji, ale też systemowych problemów jest więcej. Nowe przepisy odebrały też niepracującym prawo do korzystania z DPS czy świadczenie 800 plus dla dzieci - wyjątkiem został objęte m.in. kobiety w ciąży i ofiary tortur i gwałtów oraz kilkanaście tysięcy osób mieszkających w Ośrodkach Zakwaterowania Zbiorowego (te nie przyjmują nowych mieszkańców). W lipcu wejdą w życie kolejne ograniczenia pomocy, które dotkną najmłodszych.

Likwidowane uprawnienia dla uchodźców 

Rosyjskie wojska zabiły dziesiątki tysięcy, a według niektórych szacunków ponad 100 tysięcy ukraińskich żołnierzy. Życie straciły też dziesiątki tysięcy, a może więcej cywilów. Po tym jak Rosja zaatakowała w 2022 r. Ukrainę i wywołała największy od II wojny światowej konflikt zbrojny na kontynencie, uciekające przed okupacją i przemocą Ukrainki, bo były to głównie kobiety i dzieci, zostały w całej Unii Europejskiej objęte ochroną na mocy specjalnego unijnego mechanizmu. Polska specustawa wynikająca z tych przepisów zagwarantowałą m.in. opiekę zdrowotną. 800 plus i inne świadczenia socjalne. Wojna trwa piąty rok, uprawnienia dla uchodźców są konsekwentnie likwidowane.

Debata m.in. o granicach solidarności

Podczas poniedziałkowej dyskusji chcielibyśmy porozmawiać o tym co dalej. Jaka jest strategia rządu, czego chce społeczeństwo? Wojna i przemoc w Ukrainie mogą potrwać wiele lat (oby jak najkrócej), jakie rozwiązania byłyby najlepsze z perspektywy Polski, przyszłości Ukrainy i tych, którzy musieli uciekać przed przemocą? Z perspektywy społecznej, gospodarczej, kulturowej i bezpieczeństwa. Jak inne kraje mierzą się z tym wyzwaniem? Jakie inicjatywy mogłyby chronić polskie społeczeństwo przed rosyjską dezinformacją podgrzewającą nieufność między Polakami i Ukraińcami? Jak powstrzymać przemoc słowną i fizyczną wobec migrantek i migrantów? Jakie polityki mogłyby złagodzić niepokoje Polaków? Jak przywrócić zaufanie? Jak wielu Ukraińców z powodu hejtu i strachu wyjechało? Czy polskie państwo liczy, że starsi, samotni i schorowani po prostu wrócą do Ukrainy? A co jeśli ich domu nie ma, albo jest pod rosyjską okupacją? Jakie są granice europejskiej i polskiej solidarności? Jakie są możliwości polskiego państwa i społeczeństwa?

W debacie udział wezmą: przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego na pierwszej linii, specjaliści od migracji i przedstawiciele ministerstwa pracy: Agnieszka Kosowicz, Bartłomiej Potocki, Ołena Babakova, Marta Jaroszewicz. Debatę poprowadzą Agnieszka Lichnerowicz (Trójka) i Krystyna Garbicz (oko.press).

Agnieszka Lichnerowicz/id