Zbliża się Kino na Granicy – przegląd nowych filmów z Polski, Czech i Słowacji

Kino na Granicy to jedyna w Polsce okazja do poznania szerokiej panoramy twórczości z Europy Środkowej, jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych prezentujących kino, literaturę, muzykę i sztukę z Polski, Czech i Słowacji. W tym roku w programie znajdą się tradycyjnie premiery filmów z tych krajów – w tym film zamknięcia: "Droga rzadziej przemierzana" Zuzanny Grabowskiej. To właśnie nowe filmy naszych południowych sąsiadów od lat przyciągają do Cieszyna wielbicieli kinematografii europejskiej, którą trudno znaleźć w tradycyjnej dystrybucji kinowej. Będą też autorskie cykle i retrospektywy cenionych i nagradzanych najważniejszymi filmowymi nagrodami twórców: Ivy Janžurovej, Eduarda Grečnera, Filipa Bajona i Roberta Więckiewicza. Cieszyńska impreza słynie ze swoich gości: co roku odwiedza ją blisko 200 zaprzyjaźnionych artystów: twórców filmowych, aktorów, pisarzy, poetów i muzyków.

Bajon i Więckiewicz

Także bohaterowie retrospektyw przyjadą do Cieszyna. - Jesteśmy szczęśliwi i dumni, że będziemy mogli pokazać najważniejsze, ale i najmniej znane filmy Filipa Bajona. W swojej bogatej twórczości wielokrotnie udowadniał, że nie ma takich wyzwań, których mógłby się przestraszyć. Reżyser panuje nad tematem, nad materiałem, nad całością. Znamienne, że filmami Bajona, które przeszły już do historii polskiego kina, był zarówno wystawny, viscontowski z ducha, "Magnat", jak i kameralne, klaustrofobiczne "Wahadełko" z wybitną rolą Janusza Gajosa. Odwaga Bajona to odwaga kina autorskiego. Jestem przekonany, że jego twórczość, od „Balu na dworcu w Koluszkach” po "Fundację", od "Limuzyny Daimler-Benz" do "Poznania 56", czy od "Przedwiośnia" po "Kamerdynera", wciąż domaga się nowego spojrzenia, rewizji – mówi polski dyrektor programowy Łukasz Maciejewski. - Z kolei z Robertem Więckiewiczem chcieli pracować i pracowali najważniejsi polscy twórcy: Wajda, Holland, Smarzowski, Machulski, Koterski. W filmografii każdego z tych autorów oraz wielu, wielu innych, Więckiewicz zostawił swój trwały ślad. Role, których się nie zapomina. Komedia, dramat, komediodramat – nie ma takiego gatunku, stylu filmowego, w którym Więckiewicz nie czułby się pewnie. W bohaterze tegorocznej retrospektywy aktorskiej podczas Kina na Granicy podoba mi się także jego stosunek do profesji. Robert Więckiewicz traktuje aktorstwo serio. Nie mizdrzy się, nie rozmienia na drobne, nie goni za popularnością. Jest artystą w starym stylu. Rozmawia z nami swoimi rolami, a nie zamieszaniem wokół własnej osoby. To autorytet.

Janžurová i Grečner

W maju swoje 85 urodziny obchodzić będzie legendarna aktorka, Iva Janžurová – znana w Polsce między innymi z ról w serialach "Szpital na peryferiach" i "Arabela", która uświetni swoją obecnością cieszyńską imprezę. - Janžurová reprezentuje absolutny szczyt aktorskiego kunsztu. To artystka, która potrafi rozśmieszyć publiczność, ale i głęboko poruszyć. Jej obecność w Cieszynie jest dla nas wyrazem uznania dla jej aktorskiej pracy i dowodem na to, że wiele współczesnych, znanych filmów na zawsze pozostanie nierozerwalnie związanych z rolami, które w nich kreowała – podkreśla czeski dyrektor programowy festiwalu, Martin Novosad.

Bohaterem czwartej retrospektywy będzie Eduard Grečner – mistrz słowackiego kina. - To zawsze była rola i istota Kina na Granicy: obok prezentacji tego, co tu i teraz, sięganie do archiwów, przypominanie lub wręcz odkrywanie dzieł i twórców zapomnianych lub zgoła nieznanych. A co, gdyby przedstawić artystę, który jest klasykiem, ale jego dzieła pomijały nawet najbogatsze przeglądy czechosłowackiego kina? Pokazy jego filmów w Polsce można policzyć na palcach jednej ręki… – zastanawia się Maciej Gil, historyk kina i animator kultury filmowej, od wielu lat związany z Przeglądem Kino na Granicy.

Między siłą a bezsilnością

Odbywający się równolegle z prezentacją filmów cykl Literatura na Granicy to także bogata agenda spotkań i dyskusji pisarzy, tłumaczy, reportażystów i analityków - festiwal literacki przyciągający co roku liczniejszą publiczność z całej Polski.

Temat przewodni tegorocznego Przeglądu Kino na Granicy, zarówno w jego programie filmowym, jak i literackim, brzmi: Między siłą a bezsilnością. - Siła to temat, który w dzisiejszych czasach uderza swoją aktualnością. Potrzebujemy mądrej siły, by mierzyć się z wyzwaniami współczesności: zarówno globalnymi, jak i właściwymi naszej części świata. W czasach pełnych niepokoju, w obliczu wojny, jako kraje Grupy Wyszehradzkiej musimy mówić jednym, silnym głosem. Zamiast tego obserwujemy wyraźną polaryzację społeczeństw, kryzys demokracji, triumf populizmu, zalew teorii konspiracyjnych i fake newsów, zagrażające naszej autonomii i integralności – mówi Anna Maślanka z rady programowej Literatury na Granicy. - Czym tak naprawdę jest siła i dlaczego tak często utożsamiana jest z przemocą? Na ile bezsilni jesteśmy wobec agresji, manipulacji, nienawiści, i czy w naszej bezsilności również kryć się może siła – jak pisał Václav Havel? Wszystko to będzie tematem naszych rozważań.

Wśród 40 gości Literatury na Granicy są w tym roku między innymi Aleksander Kwaśniewski, Adam Michnik, Ewa Lipska, Věra Jourová i Krzysztof Siwczyk. Program uzupełni muzyczny wieczór poetycki Vladimíra Merty i Ryszarda Krynickiego.

Aktorzy czytają dzieciom

Organizatorzy przygotowali też coś specjalnie dla dzieci: swoje ulubione bajki przeczytają im codziennie aktorzy, wśród nich: Tomasz Schuchardt, Katarzyna Herman, Tomasz Ziętek i Paweł Domagała.

Przegląd Kino na Granicy od lat zaprasza też na ciekawą scenę muzyczno-klubową. W tym roku na otwarcie zagra znany z filmów Agnieszki Holland "Zielona Granica" i "Franz", chwalony przez "Rolling Stone" zespół Trupa Trupa, a w klubie wystąpią między innymi Spięty, Nagrobki, Zamilska, QAI i DVA.

***

28. Przegląd Filmowy Kino na Granicy odbędzie się w dniach 29 kwietnia-3 maja w Cieszynie i Czeskim Cieszynie. Program 3 Polskiego Radia jest patronem wydarzenia.