Lalka, która zmieniła aspiracje dziewczynek. Barbie ma już 67 lat

67 lat temu na targach w Nowym Jorku pojawiła się lalka, która miała zmienić nie tylko rynek zabawek, lecz też wyobraźnię dziewczynek na całym świecie. Nazywała się Barbie, miała wysokie obcasy, czarno-biały kostium kąpielowy i spojrzenie, które nie miało w sobie nic z dziecięcej niewinności. 

Posłuchaj audycji w Trójce:

• Historię narodzin zabawki wszech czasów - lalki Barbie w "Brakującej Połowie Dziejów"
• Terra Kultura. Nadchodzi "Paste Up Warsaw"

Lalka, która pokazuje aspiracje

Początki Barbie bywają dziś opowiadane jako historia marketingowego geniuszu firmy Mattel, ale u jej źródła znajduje się prosta obserwacja matki, która przyglądała się zabawie swojej córki.

Ruth Handler urodziła się w 1916 roku w Denver w rodzinie żydowskich imigrantów z Polski. Jej rodzice przybyli do Stanów Zjednoczonych z terenów ówczesnej Galicji.  Byli częścią wielkiej fali migracji, która na przełomie XIX i XX wieku zmieniła Amerykę i dała kobietom możliwości, jakich w Europie często nie miały. 

Ruth była dziesiątym dzieckiem w rodzinie i dorastała w świecie, w którym kobiety pracowały ciężko, prowadziły domy, ale też interesy, a jednocześnie rzadko stawały się twórczyniami własnych przedsiębiorstw.

W latach czterdziestych XX wieku razem z mężem Elliotem Handlerem i przyjacielem Haroldem Madsonem założyła niewielką firmę produkującą ramki do zdjęć. Z czasem firma zaczęła wytwarzać zabawki. Nazywała się Mattel.

W tamtym czasie rynek zabawek dla dziewczynek był zaskakująco wąski. Dominowały lalki przypominające niemowlęta. Ruth Handler zauważyła jednak, że jej córka Barbara, od której imienia później powstanie nazwa Barbie, często bawiła się papierowymi lalkami przedstawiającymi dorosłe kobiety. W tych zabawach dziewczynki nie odgrywały macierzyństwa, a wyobrażały sobie przyszłość. 

Lalka astronautka, pilotka, architektka

Bezpośrednią inspiracją okazała się niemiecka figurka Bild Lili, sprzedawana w latach pięćdziesiątych w Europie Handler zobaczyła ją podczas podróży do Europy i zrozumiała, że to jest to. Barbie, która pojawiła się w 1959 roku, miała 29 cm wzrostu, długie nogi i charakterystyczną, wyidealizowaną, arcykobiecą sylwetkę, która później stanie się przedmiotem niekończących się debat.

Ale równie ważne było co innego: Barbie miała biografię. Jej pełne imię brzmiało Barbara Millicent Roberts. Pochodziła z Wisconsin, miała przyjaciół, karierę, później także partnera – Kena, nazwanego tak od imienia syna Handlerów. W kolejnych latach Barbie zaczęła zmieniać zawody szybciej niż większość realnych kobiet mogłaby o nich marzyć.

Już w latach sześćdziesiątych była astronautką, lekarką, pilotką i architektką. Z jednej strony była ucieleśnieniem kultury konsumpcyjnej, z drugiej jednak często jako pierwsza występowała w zawodach, które dla wielu kobiet dopiero się otwierały. Barbie została astronautką już w 1965 roku, czyli 4 lata zanim pierwsza amerykanka poleciała w kosmos. 

Zabawka pełna ambiwalencji

Ta ambiwalencja towarzyszy Barbie do dziś. Jedni widzą w niej symbol nierealistycznych standardów urody, inni wolą ją postrzegać jako jedną z pierwszych popkulturowych postaci, które pokazały dziewczynkom świat zawodowych możliwości.

Ruth Handler zmarła w 2002 roku. Barbie żyje nadal, w kolejnych wcieleniach, zawodach i niekończących się dyskusjach. W ostatnich latach firma Mattel zaczęła wprowadzać na rynek lalki o różnych sylwetkach, kolorach skóry i niepełnosprawnościach. Wielu widzi w tym znak politycznej poprawności, ale być może jest to powrót do pierwotnej idei przyświecającej powstaniu Barbie. 

Bo jeśli wierzyć Ruth Handler, lalka nigdy nie miała być wzorem do naśladowania. Miała być narzędziem wyobraźni i pokazywać, że każda dziewczynka może się stać kim chce.