Twórcy produkcji o Heweliuszu. Spotkanie w studiu im. Agnieszki Osieckiej

14 stycznia 2026 roku przypadała 33. rocznica zatonięcia promu Jan Heweliusz. Z tej okazji w "Klubie Trójki" wyemitowaliśmy zapis spotkania z twórcami trzech produkcji poświęconych katastrofie Heweliusza. Katarzyna Borowiecka rozmawiała z Kasprem Bajonem - scenarzystą serialu Netfliksa "Heweliusz", Romanem Czejarkiem - autorem podcastu Polskiego Radia "Heweliusz. Prawdziwa historia", Anną Dudzińską i Michałem Matusem - autorami trójkowego podcastu "12 000 dni: katastrofa promu Jan Heweliusz", oraz Michałem Przeperskim – historykiem i rzecznikiem Muzeum Historii Polski. Spotkanie odbyło się 12 stycznia w Studiu im. Agnieszki Osieckiej.

O próbie ujęcia tematu "Heweliusza"

Jak mówił Roman Czejarek, historia podcastu była dla niego osobista. Sam jako młody dziennikarz pracował przy sprawie i zachowały się w jego archiwum materiały pochodzące właśnie z tej katastrofy.

- To jest w moim przypadku taka osobista historia i możliwość porównania, jak pamięć ludzka się zmienia. W wielu przypadkach z dużą liczbą osób rozmawiałem 30 kilka lat temu i po 30 kilku latach. I to, co oni mówią po tych 30 latach, nie jest tym samym, co mówią na tych starych taśmach, które wyciągnąłem - mówi Roman Czejarek.

Jak dodaje autor podcastu "Heweliusz. Prawdziwa historia", nie sądził, że opowieść po latach kogokolwiek zainteresuje.

– Muszę się przyznać, że nie wierzyłem, że kogoś ta historia zainteresuje (…) Moja historia tego podcastu jest taka, że prezes wezwał mnie na dywanik. Powiedział: "Słuchaj, mam taki cynk, że Netflix będzie kręcił serial. Jak oni robili serial o Wrocławiu, to nie ograliśmy tego. Zrób to" - wspominał Roman Czejarek.

Anna Dudzińska, współtwórczyni podcastu "12 000 dni: katastrofa promu Jan Heweliusz", przyznała, że również nie była nastawiona optymistycznie i wydawało jej się, że historia nie wzbudzi zainteresowania.

- My odmienne postawy mieliśmy względem tego podcastu. Ja nie byłam optymistycznie nastawiona do tej opowieści. (…) Mnie też się wydawało, że nikogo to nie będzie interesować. I teraz jedno takie połączenie życiowe – ja jestem ze Śląska, ja opowiadam o tym Śląsku bardzo często, robiłam dużo wywiadów z wdowami pogórniczymi. I to był ten moment, w którym pomyślałam, że być może to mnie w tych opowieściach interesuje: pokazanie żalu, traum, wyrwy, niepewności, końca, które człowiek doświadcza, kiedy traci kogoś najbliższego. (…) To nie ma znaczenia, czy ktoś ginie na morzu, w kopalni czy w wypadku samochodowym. Każda taka śmierć jest straszna i zostawia człowieka w bardzo trudnym stanie. I stąd nasz pomysł, żeby wracać do ludzi, którzy nie mogli tych historii opowiedzieć - mówi Anna Dudzińska.

Z kolei Michał Matus zaznaczał, że dla niego zgłębianie historii katastrofy było doświadczeniem unikatowym.

- Ja nie mam żadnej historii z momentem, w którym utonął Heweliusz, bo byłem za młody, żeby świadomie odbierać to, co się działo. Dla mnie wejście w historię katastrofy Heweliusza było wejściem w przeszłość. W coś, co wydarzyło się za mojego życia, ale o czym wiedziałem bardzo mało. Moje pierwsze skojarzenie to był gdański astronom, a nie wielka katastrofa z początku lat 90. Dlatego chciałem wiedzieć, co się wydarzyło - mówi Michał Matus.

Posłuchaj podcastu "12 000 dni: katastrofa promu Jan Heweliusz":

• "Dzień, w którym przewrócił się prom". Pierwszy odcinek
• "Historia wdów". Drugi odcinek
• "Dom, dzieci, półka". Trzeci odcinek
• "A On nadal jest". Czwarty odcinek
• "Kamień". Piąty odcinek

O zbieraniu historii

Jak mówił Kasper Bajon, scenarzysta serialu Netfliksa "Heweliusz", przygotowania do produkcji rozpoczęły się od podróży, które pozwoliły mu zrozumieć realia katastrofy.

- Mówiąc kolokwialnie, ruszyliśmy na Pomorze. Pierwszą podróżą był rejs promem "Polonia" do Ystad. Kapitan bardzo nam pomógł, oprowadził nas. Musiałem to sobie wyobrazić (…) Potem zaczęliśmy jeździć do osób związanych z katastrofą Heweliusza – do osób, które przeżyły, do wdów, dziennikarzy (…) Spotykaliśmy się z osobami związanymi z akcją ratunkową. Dla mnie to zawsze bardzo istotne, bo wiem, że będę później fabularyzował. (…) Ja nie piszę z głowy – muszę tym nasiąknąć. To mój ulubiony etap pracy - mówił Kasper Bajon.