Béla Tarr nie żyje. Reżyser "Szatańskiego tanga" miał 70 lat

Béla Tarr urodził się w 1955 roku w węgierskim Pecs, a amatorską karierę filmową rozpoczął już w wieku 16 lat. W 1979 roku nakręcił swój pierwszy film fabularny "Ognisko zapalne". Według jego własnych relacji, inspirował się twórczością Andrieja Tarkowskiego, a także malarstwem Petera Bruegla i Hieronima Boscha.

Był stosunkowo mało znany poza Węgrami, ale krytycy i prasa branżowa uznawali go za jednego z najwybitniejszych filmowców epoki. Film "Koń turyński" z 2011 roku, zrealizowany przez Tarra wspólnie z żoną Agnes Hranitzky otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia - Nagrodę Grand Prix Jury - na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie.

Béla Tarr nie żyje

Jak podał niemiecki dziennik "Tagesspiegel", węgierska premiera obrazu została opóźniona, ponieważ w wywiadzie dla gazety reżyser skrytykował rząd premiera Viktora Orbana i oskarżył go o prowadzenie "wojny kulturowej" przeciw artystom i intelektualistom.

Mimo sukcesu filmu i entuzjastycznych recenzji Tarr ogłosił, że "Koń turyński" był jego ostatnim filmem fabularnym. Współpracował na stałe z pisarzem i scenarzystą Lászlem Krasznahorkaiem, laureatem literackiej Nagrody Nobla oraz ze swą żoną, montażystką filmową, którą nazywał współreżyserką swych filmów.

Krasznahorkai i Tarra - scenarzysta i reżyser

W drugiej połowie lat 80. Krasznahorkai rozpoczął bardzo owocną współpracę z przyjacielem, reżyserem filmowym, Bélą Tarrem. Najpierw wspólnie napisali scenariusz do filmu "Potępienie" (reż. Tarr, 1988). Później powstały dwa wybitne filmy zrealizowane na podstawie książek Krasznahorkaiego - "Szatańskie tango" (reż. Tarr, 1994) oraz "Harmonie Werckmeistera" (reż. Tarr, 2000) według powieści "Melancholia sprzeciwu". Krasznahorkai i Tarr pracowali również razem przy scenariuszach do filmów "Człowiek z Londynu" (2007) oraz "Koń turyński" (2011).

- Nie ma wątpliwości, że oni obaj pomogli sobie nawzajem. Jestem przekonany, że Béla Tarr rozpromował twórczość Krasznahorkaiego i w drugą stronę - Krasznahorkai pomógł zdobyć swój własny język Béli Tarrowi - mówił w rozmowie z PAP krytyk filmowy Miłosz Stelmach.

- Styl Krasznahorkaiego charakteryzuje się tym, że jego powieści nie są długie czy wymagające, ale pisze on bardzo długie i wymagające zdania. Béla Tarr właśnie przez styl pisarza i jego wydłużanie czasu trwania prostych czynności nie rozciąga fabularnie swoich filmów, ale nadaje im pewien rytm, który może przypominać rytm w stylu literackim Krasznahorkaiego. Béla Tarr próbował znaleźć kinematograficzny ekwiwalent literackiego stylu Krasznahorkoiego - uważa Stelmach. 

Filmy, które powstały dzięki współpracy Krasznahorkaiego i Tarra będzie można obejrzeć w warszawskim Kinie Muranów w ramach Timeless Film Festiwal od 1 lutego. W ramach przeglądu odbędą się pokazy "Szatańskiego tanga", "Potępienia", "Harmonii Werckmeistera", "Człowieka z Londynu" i "Konia turyńskiego".