Wojenna zagadka. Reportaż "Nieśmiertelnik. Ocalona tożsamość" [POSŁUCHAJ]

Zwłoki Stanisława Jankowskiego wyłowiono z Bugu latem 1940 roku. Znaleziony przy nim dziennik wskazywał, że zginął prawdopodobnie 13 października 1939 roku. Nie było jednak jasne w jakich okolicznościach. Zapraszamy do wysłuchania reportażu o Wielkopolaninie, pilocie, którego szczątki od ponad osiemdziesięciu lat spoczywają na cmentarzu w nadbużańskiej wiosce Matcze.

22 września 2022 00:10

Wojenna zagadka. Reportaż "Nieśmiertelnik. Ocalona tożsamość" [POSŁUCHAJ] — Cmentarz Wojskowy - mogiły poległych podczas II wojny światowej.
Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Z uwagi na mundur i dokumenty Stanisława Jankowskiego pochowano przy wojennej kwaterze, obok bezimiennych mogił z wojny polsko-bolszewickiej. Nieśmiertelnik przybity do krzyża personifikował bohaterskie poświęcenie polskich żołnierzy pochowanych w Matczu. Jankowski pośmiertnie rozniecał uczucie patriotyzmu lokalnej społeczności. W PRL-u przy jego grobie organizowano patriotyczne uroczystości.

Jednak przez 70 lat po wojnie nie było wiadomo nic o jego rodzinie. Nikt go nie szukał, nikt nie odwiedzał grobu. Dlatego w 2021 roku pasjonaci historii skupieni w grupie "Ocalić od zapomnienia" rozpoczęli poszukiwania.

Śladem pamięci

Sprawą zajęli się skupieni w mediach społecznościowych miłośnicy historii. Przełom nastąpił dzięki Dorocie Bartoszewicz z jednej z grup. – W bardzo krótkim czasie udało się zidentyfikować człowieka. Był podany rocznik, więc udało się nam szybko przypisać go do konkretnego regionu. Poszukując informacji o miejscu jego zaginięcia, trafiłam na sygnaturę akt uznania go za zmarłego. Wystąpiłam o ich udostępnienie. Uzyskałam wiele przydatnych informacji. Łącznie z tym, że w Archiwum Państwowym w Kaliszu znajduje się druga połówka jego nieśmiertelnika. Udało się nam połączyć obie połówki – mówiła w reportażu. – W archiwach znajdował się też list napisany przez komendanta policji 19 lipca 1940 roku. Był on adresowany do wdowy po Jankowskim – dodała.

Ocalona tożsamość

Udało się ustalić, że Jankowski był żonaty. Wdowa po wojnie wystąpiła o uznanie go za zmarłego i ponownie wyszła za mąż. Nie zostawił potomstwa, więc podejmując próbę kontaktu z jakimikolwiek krewnymi, uwagę skierowano na dzieci z drugiego małżeństwa wdowy.

Udało się. Z Hamburga do Matcza przyjechała Ewa Królikowska, która z opowiadań mamy zna jej pierwszego męża i okoliczności śmierci Stanisława Jankowskiego. Odwiedziła grób, podziękowała mieszkańcom, którzy opiekowali się mogiłą i rozwiązała zagadkę śmierci żołnierza, który – jak się okazało – uciekał z sowieckiej niewoli.

Reportaż "Nieśmiertelnik. Ocalona tożsamość" (Reportaż/Trójka)

26:12